Οι τρίχες του Ναπολέοντα Βοναπάρτη

Ο Ναπολέων Βοναπάρτης ανήκει αναμφίβολα στις μεγάλες μορφές της Ιστορίας. Τόσο η στρατηγική του σκέψη όσο και οι πολιτικές του απόψεις έδωσαν στον Γάλλο στρατηγό αμέτρητους πιστούς, πολλούς φίλους, αλλά και πολλούς εχθρούς. Ο Ναπολέων εξορίστηκε μετά τη μάχη του Βατερλώ στο νησάκι Έλβα όπου και πέθανε. Κάποιο δείγμα όμως από τα μαλλιά του διασώθηκε. Το δείγμα αυτό υποβλήθηκε αργότερα σε λεπτομερή χημική ανάλυση στην οποία βρέθηκε αρσενικό. Έτσι, δημιουργήθηκε η υποψία ότι ο Ναπολέων είτε αυτοκτόνησε, είτε τον δηλητηρίασαν από φόβο μήπως επιστρέψει ενεργά στη Γαλλία.
Σήμερα γνωρίζουμε ότι στην τρίχα μπορεί να παγιδευτεί η πλειοψηφία σχεδόν των φαρμάκων. Το αίτιο αυτού του φαινομένου εστιάζεται στην ιστολογική δομή της τρίχας. H τρίχα σχηματίζεται από μια εγκόλπωση της επιδερμίδας, στην οποία αναπτύσσεται αγγειακό σύστημα για την θρέψη της τρίχας. Τα φάρμακα επομένως που φτάνουν με την κυκλοφορία στο δέρμα και την τρίχα, και μπορούν να διαχυθούν στο τριχοθυλάκιο. Εκεί όμως, καθώς τα κύτταρα ανεβαίνουν προς τα πάνω για να κερατινοποιηθούν, παγιδεύουν τα φάρμακα τα οποία έτσι δεν μπορούν να αποβληθούν όπως συμβαίνει με τα ούρα. Για το λόγο αυτό, η ανάλυση των φαρμάκων στην τρίχα τείνει να γίνει πιο αξιόπιστη από την ανάλυση τους στα ούρα και το αίμα. Πράγματι, μετά από 5 ημέρες από την έναρξη της λήψης ενός φαρμάκου, μπορούμε να το ανιχνεύσουμε αξιόπιστα (από ποσοτικής άποψης) στην τρίχα..
Εάν σε μια τέτοια ανάλυση ανεβρεθούν στην τρίχα φάρμακα που προκαλούν τριχόπτωση η υπερτρίχωση, τότε ο ασθενής έχει κερδίσει άπειρο χρόνο στην αντιμετώπιση του τριχοπτωτικού η δασυτριχικού προβλήματος του. Για παράδειγμα , σήμερα είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε τις επιδράσεις των αντισυλληπτικών στην τρίχα τόσο per se όσο και σε επίπεδο ιχνοστοιχείων της τρίχας. Σας παραθέτω μια μικρή λίστα επίδρασης των φαρμάκων στην τρίχα. Για περισσότερες πληροφορίες, θα χρειαστεί να ανατρέξετε σε σχετικά επιστημονικά βιβλία άρθρα, και φυσικά στα φυλλα οδηγιών των φαρμάκων που λαμβάνει ο ασθενής σας

Φάρμακα που προκαλούν υπερτρίχωση: μινοξιδίλη, νικοτινικό οξύ,φιναστερίδη, προγεστερόνη, μεντροξυπρογεστερόνη, υδροξυπρογεστερόνη, λινοιστρενόλη, φαινυλυδαντοινη, μεφαινυτοινη, Φλοιοτρόπος ορμόνη (ACTH)

Φάρμακα που προκαλούν τριχόπτωση & αλλωπεκία: Ανδρογόνα (τεστοστερόνη, μεθυλτεστοστερόνη, φλουοξυμεστερόνη), αντισυλληπτικά,Βιταμίνη Α σε υψηλές δόσεις, εθειοναμίδη, Ηπαρίνη & Ηπαρινοειδή, Θάλλιο,κολχικίνη, Κουμαρίνες ( δισκουμοξεικό αιθύλιο, ασενοκουμαρόλη), κυτταροστατικά, μεθυσεργίδη,νοβοβιοκίνη, μερικά υποχοληστεριναιμικά, χλωροκίνη, αντιθυρεοειδικά (προπυλθειοουρακίλη, μεθιμαζόλη,καρβιμαζόλη), κεντρικά μυοχαλαρωτικά ( μεφενεσίνη, φαινυραμιδόλη), Κορτικοειδή, προπρανολόλη.

Το έχω ξαναδηλώσει και θα το ξαναδηλώσω άπειρες φορές μέσα στο blog αυτό: Εαν δεν υπήρχε η λέξη ασθενής δεν θα υπήρχε η φαρμακευτική. Οσο υπάρχουν όμως ασθενείς, μην αφήνετε την κάθε Αγάπη Ομόρφογλου, παρα τρίχα αισθητικό πολυκαταστημάτων να λέει.....τρίχες στον ασθενή και να του πουλάει "τρίχες" για τις τρίχες του:

1. Πρώτη σας ενέργεια πρέπει να είναι η ερώτηση: "Πες μου τι φάρμακα παίρνεις"
2. Δεύτερη σας ενέργεια είναι να ενημερώσετε τον ασθενή ότι πιθανώς η υπερτρίχωση ή η τριχόπτωση του μπορεί να οφείλεται στα φάρμακα που λαμβάνει
3. Τρίτη σας ενέργεια πρέπει να είναι να τον ρωτήσετε εαν έχει αναφέρει στον γιατρό του ότι λαμβάνει τα φάρμακα αυτά
4. Τέταρτη σας ενέργεια πρέπει να είναι η κοσμητική φροντίδα της τρίχας του ασθενή σας με τον τρόπο που συνάδει με τα βιβλία της φαρμακευτικής κοσμητολογίας και φαρμακολογίας.

Κάντε το και θα κερδίσετε τον ασθενή αυτό ως πελάτη σας. Εκτός εαν πιστεύετε οτι η δίμετρη Αγάπη Ομόρφογλου η οποία όταν εσεις διαβάζατε, εκείνη έξυνε...τις τρίχες της , κατέχει τη φαρμακευτική κοσμητολογία καλύτερα απο εσας. Η πάλι εκτός εαν πιστευετε ότι ο κοσμητικός ασθενής ήρθε στο φαρμακείο σας για να αγοράσει ενα καλλυντικό ως δώρο. Οχι για τον εαυτό του, αλλά γι την καημένη τη μανούλα του που της κλέψανε την περούκα στο πολυκατάστημα!

για το "φάρμακο" που προκαλεί βιασμό

Η είδηση έτρεξε στα δελτία ειδήσεων και τα blogs γρηγορότερα και απο το πιο ορμητικό ποτάμι. Κάποιο φάρμακο που μπαινει στα τσιγάρα στα ποτά και στα ξενύχτια προκαλεί βιασμό. Και μετά.....ούτε ένα τηλέφωνο. Ουτε ένα γράμμα! Κανείς δεν ξέρει ή κανείς δεν αναφέρει ποια είναι αυτή η μυστηριώδης ουσία που την παίρνεις (χωρίς να το ξέρεις) και αρχίζεις και βιάζεις κόσμο και κοσμάκη. Το μόνο που ξέρουμε γι αυτήν την ουσία είναι ότι είναι.....φάρμακο! Σοβαρά;

Επειδή νοιώθω εκνευρισμένος με τέτοια περιστατικά που αποδυκνύουν το πόσο χαμηλή είναι η ενημερωση μας σε θέματα φαρμακευτικής παιδείας εχω να πω τα εξείς:

Το Φάρμακο είναι το αγαθό εκείνο που προωρίζεται για την διάσωση μιας ζωής απο μια ασθένεια για την οποία έχει λάβει την έγκριση ότι την καταπολεμά. Αυτό το καταφέρνει χαρις σε δυο κατηγπρίες συστατικών:

1.τη φαρμακευτική ουσία, η οποία είναι υπευθυνη για την άσκηση της θεραπευτικά επωφελούς ενεργής δράσης σε συγκεκριμένη δόση και σε συγκεκριμένη συχνότητα λήψης.

2.Τα έκδοχα που σε γενικές γραμμές έχουν ως αποστολή να βοηθήσουν τη φαρμακευτική ουσία να καταφτάσει στον τόπο δράσης της.

Οτιδήποτε άλλο πέρα απο αυτό, δεν είναι φάρμακο. Πείτε το δηλητήριο. Πείτε το πολεμικό όπλο. Πείτε το βλαβερή ουσία. Πείτε το προβοκάτσια. Πείτε το όπως θέλετε. Μην το αποκαλείτε όμως φάρμακο. Και πριν προλάβετε να με κατηγορήσετε ως απροκάλυπτο μανιώδη υπερασπιστή του φαρμάκου, εγω πρώτος σας λέω ότι τα φάρμακα έχουν και παρενέργειες. Αυτές οι παρενέργειες όμως καταγράφονται στο φυλλο οδηγιών του φαρμάκου. Και όταν είναι πολύ σοβαρές, σε σχέση με το αναμενομενο όφελος απο τη χρήση του φαρμάκου, τότε οι οργανισμοί υγείας δεν επιτρέπουν την κυκλοφορία του. Μπορείτε να φανταστείτε έστω και μια πολυεθνική εταιρεία που θα επέτρεπε να κυκλοφορήσει φάρμακο της με παρενέργεια το βιασμό; Να είστε σίγουροι πώς όχι. Και τούτο διότι σε αντίθεση με άλλες θανατηφόρες παρενέργειες όπως πχ η δημιουργία τάσεων αυτοκτονίας, οι παρενέργειες που σχετίζονται με το sex είναι ήδη ορατές απο το στάδιο των πειραματοζώων.

Καταλαβαίνω ότι γράφω τις γραμμές αυτές εν βρασμώ ψυχής. Και τουτο γιατί υπάρχει και η παράνομη διακίνηση φαρμάκων στο διαδίκτυο. Ολοι έχουμε διαβάσει για πλαστά φάρμακα. Κάποιος τρίτος, θα με ρωτήσει που κατατάσσω τα αναβολικά (Τα κατατάσσω στα φάρμακα μόνο όταν τα συνταγογραφεί γιατρός για την καταπολέμηση νόσου και όχι για τη βελτίωση των επιδόσεων των "αθλητών". Η ας πουμε, πού κατατάσω τα ναρκωτικά (Τα κατατάσω στα φάρμακα μόνο στη μορφή και δόση για την οποία έχουν λάβει αναλγητική ενδειξη πχ στην παρηγορική θεραπεία). Αλλά οι εξαιρέσεις και οι ασάφειες τελειώνουν εδώ.

Πέρα απο το να συμβάλλουμε όλοι στην αποφυγή της κατάχρησης φαρμάκων θα ήταν καλό να προσπαθήσουμε να μην κάνουμε κατάχρηση της λέξης φάρμακο. Και τουτο ( γιά όσους κατέχουν το άθλημα της φαρμακολογίας) διότι με τη στάση μας θα προξενήσουμε φαινόμενα nocebo στους ασθενείς φοβίζοντας τους. Αυτό θα οδηγήσει σε αναστολή της λήψης του φαρμάκου τους. Αυτό με τη σειρά του θα οδηγήσει σε επιδείνωση της νόσου. Απο εκεί θα οδηγηθούμε στην ανάγκη λήψης ισχυρότερων φαρμάκων. Απο εκεί θα πάμε σε περισσότερες πιθανές παρενέργειες. Κι αυτό με τη σειρά του θα οδηγήσει σε γενικευμένο nocebo effect. Γιατί ρε παιδιά;

φάρμακο και οικολογία: απο τα ... πράσινα άλογα στην πράσινη Φαρμακευτική Χημεία

Καθημερινά εκατομμύρια άρθρα αναφέρονται στη ρύπανση του πλανήτη μας. Το θέμα πουλάει. Καθημερινά επίσης, χιλιάδες bloggers δημοσιεύουν τη διαμαρτυρία τους ενάντια στη μεθόδευση της καταστροφής της βιοποικιλότητας. Καλά κάνουν. Καθημερινά,δεκάδες προσωπικότητες από το χώρο της επιστήμης των γραμμάτων και των τεχνών διαδηλώνουν την αντίθεση τους στην αποτρόπαια επέμβαση του ανθρώπου και του κεφαλαίου σε κάθε έμψυχο και άψυχο συστατικό του πλανήτη μας μετατρέποντας τον σε έναν απέραντο σκουπιδότοπο βλαβερών ουσιών. Είμαι μαζί τους και συνυπογράφω όταν φοράω το καπέλο του απλού πολίτη.
Όταν όμως φοράω το καπέλο του φαρμακοποιού, λυπάμαι, θα σας στεναχωρήσω πιθανά, αλλά θα προσέξω πάρα πολύ τι θα πω και που θα βάλω την υπογραφή μου χωρίς να αλλάξω ούτε μια γραμμή από αυτά που πιστεύω ως απλός πολίτης. Να σας εξηγήσω τι εννοώ:

Ως φαρμακοποιός δεν δίνω κατ' αρχήν ούτε μια δεκάρα τσακιστή για τις γενικόλογες οικολογικές ευαισθησίες. Και τούτο γιατί η φαρμακευτική από τη φύση της είναι η πιο αντιοικολογική επιστήμη! Ξέρετε γιατί; Εάν όχι να σας πω: Η φαρμακευτική και η Ιατρική, σε αντίθεση με τη χημεία, υπάρχουν μόνο και μόνο επειδή ο ανθρώπινος νους ανακάλυψε τη λέξη ασθένεια. Πρόκειται για μια λέξη που η φύση θα χρειαστεί λεξικό για να την καταλάβει. Η φύση καταλαβαίνει μια άλλη λέξη, τη λέξη ισορροπία, και για την ακρίβεια τη λέξη ισορροπία των πληθυσμών. Θα το περιγράψω απλά για τους μη επιστήμονες αναγνώστες του blog: Στη φύση υπάρχει ο άνθρωπος. Υπάρχει όμως και ο στρεπτόκοκκος. Η φύση αποφάσισε να ζήσουν και οι δυο. Μη με ρωτήσετε γιατί. Ποιο κατάλληλοι για την απάντηση αυτή είναι ο ιερέας ή ο βιολόγος φίλος σας. Εκείνο που έχω να σας πω είναι ότι η φύση, αποφάσισε ότι το σπίτι του στρεπτόκοκκου είναι οι βαλβίδες της καρδιάς του ανθρώπου. Εκεί τρέφεται. Έτσι, εαν πεθάνουν όλοι οι άνθρωποι, θα πεθάνει και ο στρεπτόκοκκος Εάν πεθάνουν όλοι οι στρεπτόκκοκκοι, θα υπερπολλαπλασιαστούν οι άνθρωποι. Για να μη συμβεί αυτό, η φύση διατηρεί σε ισορροπία τα δύο είδη, που με τη σειρά τους επηρεάζουν τα άλλα μέλη της τροφικής αλυσίδας. Οποιαδήποτε επίδραση θα διαταράξει αυτήν την ισορροπία.

Τι συγκινητική οικολογική ιστορία! Και τώρα θέλω να μου πείτε τι θα απαντήσετε στο κοριτσάκι ετών 7 που ψήνεται στον πυρετό από την πνευμονία. Να το ανεβάσω ως ψηφοφορία; Πάμε λοιπόν:

Σενάριο Α: Δεν θα του δώσω φάρμακο. Αρκετή ανισορροπία της φύσης έχουμε προκαλέσει.
Σενάριο Β: Θα χορηγήσω στο παιδί αντιβίωση με βάση την διεθνή βιβλιογραφία και τις θέσεις ομοφωνίας

Όσοι απαντήσατε με το σενάριο Α, απλά θα πω ευγενικά άτι δεν είστε πλασμένοι για να γίνετε φαρμακοποιοί ή ιατροί. Εσείς πάλι που απαντήσατε με το σενάριο Β καταλαβαίνετε γιατί οι επιστήμες του φαρμάκου είναι αντιοικολογικές: Γιατί έχουν ως προτεραιότητα τον άνθρωπο και όχι τη φύση. Και τέτοιου είδους διλήμματα όπως αυτό που σας περιέγραψα παραπάνω όσοι φορούν λευκή μπλούζα πρέπει να τα θεωρούν ψευτοδιλήμματα

Θεωρητικά λοιπόν, η κουβέντα θα έπρεπε να είχε τελειώσει εδώ. Ψηφίζουμε άνθρωπο και τελειώσαμε Αλλά δεν έχουν έτσι τα πράγματα. Και τούτο διότι δεν φταίνε ποτέ οι επιστήμες γι αυτό που είναι. Φταίει ο άνθρωπος για τον τρόπο που τις χρησιμοποιεί. Η αντι-οικολογική φαρμακευτική επιστήμη –καράμπα!-μπορεί να συνεισφέρει στη διάσωση του πλανήτη με τρεις τρόπους:

• Με τον έλεγχο της κατάχρησης αντιβιοτικών: Με τον τρόπο αυτό δεν δημιουργούνται στη φύση νέα & ανθεκτικά στελέχη μικροβίων που διαταράσσουν την ισορροπία των οικοσυστημάτων και οδηγούν στον φαύλο κύκλο της ανάγκης για δημιουργία ακόμη πιο ισχυρών αντιβιοτικών κ.ο.κ
• Με τον έλεγχο της καταστροφής των φαρμάκων : Για παράδειγμα εάν φροντίζαμε να καταστρέψουμε τα αντιβιοτικά αντί να τα πετάξουμε στα σκουπίδια, θα συντελούσαμε στον περιορισμό της εξάπλωσις τους μέσω της τροφικής αλυσίδας
• Με τον σχεδιασμό βιο-διασπώμενων φαρμάκων. Φαρμάκων δηλαδή που οι μεταβολίτες τους (που αποβάλλονται με τα κόπρανα και τα ούρα) αποικοδομούνται μόλις βρεθούν στη φύση σε ακίνδυνα για το περιβάλλον μόρια. Πρόκειται για την λεγόμενη πράσινη Φαρμακευτική χημεία.

Έτσι αγαπητοί μου αναγνώστες θα συμφωνήσετε μαζί μου ότι όπως στα περισσότερα πράγματα στη ζωή, τα θέματα που σχετίζονται με την οικολογία του φαρμάκου δεν είναι της μορφής άσπρο –μαύρο. Εάν είχα φαρμακείο και μου ερχόταν κανένας οικολόγος με κέφι για οικολογοδιάρροια, θα τον έστελνα ευγενικά στο καλό . Εάν όμως κρατούσε στα χέρια του συνταγή ιατρού με κεφαλοσπορίνη, 'οπως για παράδειγμα η κεφακλόρη που βλέπετε στο παραπάνω σχήμα θα του συνιστούσα όταν τελειώσει την αγωγή του να ανοίξει τις κάψουλες που του περίσσεψαν και να τους ρίξει αμμωνία. Γιατί με τον τρόπο αυτό αγαπητοί συνάδελφοι αντι-οικολόγοι φαρμακοποιοί, όπως θυμάστε από την αντι-οικολογική φαρμακευτική σας χημεία ανοίγει ο δακτύλιος της λακτάμης και καταστρέφεται η δομή του αντιβιοτικού (όπως φαίνεται στο σχήμα). Με τον τρόπο αυτό το αντιβιοτικό που θα πετάξει στα σκουπίδια ο «οικολόγος» ασθενής-πελάτης σας δεν θα βλάψει (ή τουλάχιστον δεν θα βλάψει τόσο)τη φύση.

Popeye The sailor man

Το 1929, στο Chester, μια μικρή πόλη του Illinois, δημιουργήθηκε ένας από τους αξέχαστους ήρωες της παιδικής μας ηλικίας: Ο Ποπάϋ. Δημιουργός του, ήταν ο ταλαντούχος σκηνοθέτης Elzie Crisler Segar (1894-1938), o οποίος εργαζόταν εκείνη την εποχή στη « Λυρική σκηνή» της πόλης.
Ο Segar, συνήθιζε να συχνάζει τα μεσημέρια στο saloon που βρισκόταν απέναντι από τη Λυρική. Εκεί όμως σύχναζε και ένας γραφικός τύπος, πασίγνωστος σε όλη την πόλη, ο Frank Rocky Fiegel. O Fiegel είχε μεγάλη φήμη για τα ασυνήθιστα μεγάλα μπράτσα του που τον βοηθούσαν στην εμπλοκή του σε καυγάδες, αλλά και για την αφέλεια και την καλοσύνη του. Ο Fiegel που είχε δουλέψει αρκετά χρόνια σαν ναυτικός, ήταν επίσης γνωστός για την αδυναμία του στο σπανάκι, που τον βοηθούσε να μην πάθει σκορβούτο.


Ένα σοβαρό γεγονός από τη ζωή του Segar τον έκανε να περάσει στον Ποπάϋ τη συνήθεια του Fiegel να τρώει σπανάκι: Ο Segar έπασχε από τη νόσο του Hodgkin από την ηλικία των 10 χρόνων. Η νόσος του Hodgkin είναι μια μορφή κακοήθους αναιμίας. Και όπως όλες οι αναιμίες, χρειάζεται σίδηρος για την καταπολέμησή της. Οι ιατροί συνέστησαν στον Segar να τρώει σπανάκι.
Ο λόγος της σύστασης αυτής ήταν η δημοσίευση του Γερμανού Φαρμακοποιού Tschrich το 1890, ότι το σπανάκι περιέχει μεγάλες ποσότητες σιδήρου. Ο Tschrich ήταν καθηγητής Φαρμακογνωσίας στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης, και οι ανακαλύψεις του γίνονταν δεκτές με διθυραμβικές κριτικές. Έτσι, το σπανάκι άρχισε να γίνεται της μόδας στους επιστημονικούς κύκλους.
Οι Φαρμακοποιοί του Chester χορηγούσαν στον δημιουργό του Ποπάϋ ένα σκεύασμα που το παρασκεύαζαν με εκχύλιση του σπανακιού από ένα μείγμα ελαιόλαδου και καστορέλαιου. Η ανακούφιση που ένιωθε ο Segar από την χρήση του παρασκευάσματος αυτού ήταν τέτοια, που έβαλε τον Ποπάϋ να καταναλώνει σπανάκι, και έδωσε στη γυναίκα του το όνομα Olive Oil, και στον αδερφό της το όνομα Castor Oil.
Ο Segar πέθανε τελικά από την νόσο του Hodgkin σε ηλικία 44 ετών. Ο Ποπάϋ όμως, κατάφερε να μπει στις παιδικές ψυχές κατακτώντας τη θέση του σούπερ ήρωα-προστάτη των αδυνάτων, χάρις την εξαιρετική ρώμη που του χάριζε η υπερκατανάλωση σπανακιού. Πράγματι, τα χαρακτηριστικά του Ποπάϋ που οφείλονταν στην λήψη σπανακιού ήταν φοβερά αρρενωπά για τα body-building κριτήρια της εποχής του μεσοπολέμου. Υπολογίζεται ότι ο Ποπάϋ κατανάλωσε 36 τόνους σπανακιού στην ιστορία του.. Ο κοκκινοτρίχης Ποπάϋ είχε μία μόνο ατέλεια: Είχε ελάχιστα μαλλιά στο κεφάλι, όπως και ο πραγματικός του ήρωας, ο Fiegel. Κανείς δεν ασχολήθηκε με το πόσα μαλλιά είχε το χαρούμενο ναυτάκι, γιατί το ναυτικό του καπέλο δεν άφηνε περιθώρια για περαιτέρω εξιχνίαση.
Από το 1930 μέχρι σήμερα, η Φαρμακογνωσία έχει κάνει τεράστιες προόδους, κυρίως λόγω της εμφάνισης των νέων ευαίσθητων τεχνικών της Αναλυτικής Χημείας. Δύο Γερμανοί Φαρμακοποιοί αποφάσισαν να μελετήσουν ξανά το σπανάκι, και δημοσίευσαν το 1981 στο περιοδικό British Medical Journal τις ανακαλύψεις τους: Το σπανάκι περιέχει πράγματι σίδηρο, αλλά σε ποσότητα ακριβώς 10 φορές μικρότερη από τη ποσότητα που δημοσιεύτηκε στην μελέτη του Tschrish. Ο δαίμων του τυπογραφείου εκείνης της εποχής είχε κατά λάθος προσθέσει ένα δεκαδικό ψηφίο! Επομένως εάν ο Ποπάϋ έτρωγε π.χ αυγά, ή συκώτι θα έπαιρνε πολύ περισσότερο σίδηρο απ’ ότι με το σπανάκι! Και σαν να μην έφτανε αυτό, βρέθηκε ότι στο σπανάκι υπάρχει μεταξύ άλλων αρκετή ποσότητα βιταμίνης Α. Η υπερβιταμίνωση-Α προκαλεί τριχόπτωση. Αυτός ήταν και ο λόγος που ο Fiegel ήταν άτριχος, ενώ δεν υπήρχε κληρονομικό ιστορικό αλωπεκίας. Να γιατί ο Ποπάϋ σχεδιαζόταν με 3 μόνο τρίχες στο κεφάλι του!
Άραγε πόσοι σύγχρονοι body-builders γνωρίζουν το ποιος πραγματικά μπορεί να τους δώσει πλήρεις πληροφορίες για τις ουσίες που παίρνουν; Πόσα «αθώα» βότανα που περιέχουν «το μυστικό της ζωής» έχουν τεκμηριωμένη βιβλιογραφικά αποτελεσματικότητα και ασφάλεια; Ο επαγγελματίας Φαρμακοποιός , δηλαδή ο επιστημονικά ενημερωμένος και επικοινωνιακά άρτιος Φαρμακοποιός μπορεί να βοηθήσει τους ανθρώπους που θέλουν και να ομορφύνουν και να δυναμώσουν το σώμα τους. Και θα το κάνει σωστά. Γιατί πιστεύει στο «νους υγιής εν σώματι υγιές».
Στα φαρμακεία η ομορφιά θα πρέπει να είναι πάντα το σημαντικότερο παρακλάδι της υγείας, διότι δεν είναι σωστό να πληρώνει κανείς με την υγεία του το τίμημα για την ομορφιά του. Οι Φαρμακοποιοί που το έχουν συνειδητοποιήσει, διαθέτουν τα σωστά προϊόντα, με την πλούσια βιβλιογραφική τεκμηρίωση, και δίνουν τις σωστές συμβουλές όταν πρόκειται για τις ημερήσιες ανάγκες των πελατών τους σε βιταμίνες και ιχνοστοιχεία ανάλογα με την ατομική ιδιαιτερότητα για την οποία χρειάζονται να πάρουν τις ουσίες αυτές. Παραδείγματος χάριν, η ακμή, το κάπνισμα, το body building, και η τριχόπτωση, απαιτούν διαφορετικές ποσοστιαίες αναλογίες σε βιταμίνες και ιχνοστοιχεία, και αυτό το ξέρουν οι επαγγελματίες φαρμακοποιοί. Για το λόγο αυτό, έχουν αρκετούς Ποπάϋ σαν χρόνιους-ευχαριστημένους πελάτες, και πολύ καλές σχέσεις με τους αθλίατρους. Kαντε το και εσείς.

Ο Σαίξπηρ, ο φαρμακοποιός, και η θρέψη του δέρματος

Η Ελληνική αγορά έχει γεμίσει από «φυσικά» προϊόντα, τα οποία ανεξάρτητα από το τι κάνουν, για πιο λόγο χρησιμοποιούνται με άλλα λόγια, περιέχουν βιταμίνες και ιχνοστοιχεία. Έτσι, θα βρούμε «φυσικό» γάλα εμπλουτισμένο με βιταμίνες και ασβέστιο, καραμέλες και τσίχλες με βιταμίνη C, αρωματικά μαντήλια και βερνίκια νυχιών με την ίδια βιταμίνη, σοκολάτες εμπλουτισμένες με ιχνοστοιχεία κ.ο.κ. Φυσικά, όλα αυτά τα «φυσικά» προϊόντα πωλούνται εντός ή και εκτός φαρμακείου.
Από την άλλη μεριά έχουμε την επίθεση των εξειδικευμένων «αλοιφόκρεμων» που ταΐζουν το κατοχικό σας δέρμα με ότι παχυντικό και νόστιμο μπορεί να φανταστεί ο νους σας. Φυσικά ακόμη και σε μορφή κρέμας να είναι, το γεύμα που προορίζεται για το δέρμα θα πρέπει να έχει και βιταμίνες σαν καλούδια με την δικαιολογία ότι φτάνουν αμέσως στο δέρμα.
Κάποιες φορές ο ίδιος ο τρομοκρατημένος καταναλωτής που δεν βλέπει τόση βελτίωση στο δέρμα του με βάση τα ποσά που ξόδεψε γι αυτόν το σκοπό, φτανει να αναφωνεί Σαιξπηρικά : Να ζεί κανείς η να μη ζεί με αυτά που ακούει να λέγονται στις διαφημίσεις ;
Ο επαγγελματίας φαρμακοποιός δεν έχει αυτό το Σαιξπηρικό δίλημμα, διότι γνωρίζει ότι η σωστή απάντηση εξαρτάται από την ηλικία του κοσμετικού ασθενή, καθώς και από την διατροφική του ιστορία. Για παράδειγμα, ένας πελάτης του που είναι κάτω από 40 χρονών και δεν τρέφεται σωστά αλλά τον ενδιαφέρει μεταξύ άλλων και η υγεία και η εμφάνιση του δέρματος του, δεν χρειάζεται να καταφύγει σε βιταμινικές κρέμες. Μπορεί κάλλιστα να χρησιμοποιήσει πολυβιταμινούχα σκευάσματα που χορηγούνται από του στόματος. Την διαφορά των χρημάτων μπορεί να την χρησιμοποιήσει ο πελάτης του για να προμηθευτεί προϊόντα maquillage. Η άποψη αυτή τεκμηριώνεται και βιβλιογραφικά. Σε μια κλινική μελέτη που δημοσιεύτηκε τον Ιούνιο του 2002 στο έγκυρο περιοδικό Journal of American Medical Association, οι R.Fletcher K. Fairfield τονίζουν την ανάγκη λήψης της ημερήσιας απαιτούμενης ποσότητας βιταμινών και ιχνοστοιχείων με στόχο την πρόληψη μιας παθολογικής κατάστασης.
Αντίθετα, όσο αυξάνει η ηλικία, μπορούν να προστίθενται θρεπτικές κρέμες για κοσμετολογικά σκοπό, διότι υπάρχει διαταραχή της πρόσληψης των σωστών σε ποιότητα και ποσότητα τροφών από το δέρμα μέσω της κυκλοφορίας του αίματος και της λέμφου.
Εκεί όμως , ο φαρμακοποιός θα βρει ένα άλλου τύπου Σαιξπηρικό ερώτημα:
Το φράγμα του δέρματος να το διαπερνά η να μην το διαπερνά κανείς;
Η απάντηση δεν είναι εύκολη. Άλλες φορές πρέπει να το διαπεράσουμε και άλλες όχι. Την τεχνολογία της διαπέρασης του φράγματος την έχουμε. Τα φάρμακα, όπως και τα καλά καλλυντικά χρησιμοποιούν ενισχυτές ρόφησης, και επιλέγουν/ρυθμίζουν τα έκδοχα της κρέμας με τέτοιο τρόπο που η φαρμακευτική/καλλυντικοτεχνική ουσία να "μην νοιώθει φυσικοχημικά" άνετα μεσα στην κρέμα, και να θέλει πάσει θυσία να περάσει στο δερμα, γιατι εκεί θα βρεί καλύτερες για την ουσία φυσικοχημικές παραμέτρους.
Ακόμη κι ο επαγγελματίας φαρμακοποιός όμως , ανθρωπος είναι. Και όταν βλέπει ουσίες που δεν διαπερνούν το φράγμα του δέρματος είτε διότι δεν πρέπει, είτε διότι δεν μπορούν , ενώ η παρασκευάστρια εταιρεία διαρρηγνύει τα ιμάτια της ότι φτάνει μέχρι το βάθος του δέρματος , τότε τον πιάνουν τα "Σαιξπηρικά του" :

Να τους ξεφορτωθώ η να μην τους ξεφορτωθώ;

Οταν ο Ομηρος έφτιαξε φάρμακο

Θυμάμαι με νοσταλγία τα δύσκολα δυο πρώτα χρόνια των σπουδών μου στη φαρμακευτική του Πανεπιστημίου της Πάτρας. Το πρόγραμμα σπουδών μου φαινόταν αλλοπρόσαλλο. Τη μια ώρα μαθαίναμε Βοτανική, τη δεύτερη ώρα κάναμε χημεία, την τρίτη ώρα φυσική, την τεταρτη ανατομία, την πέμπτη αναλυτική χημεία, και τη λέξη φάρμακο δεν είχε ακόμα καταφέρει να την προφέρει το στόμα μας. Μα τι σόι επιστημη είναι αυτή η Φαρμακευτική; Αυτή δεν είναι επιστήμη είναι....πεταλούδα! Πάει και ρουφάει ότι βρεί απο τις άλλες επιστήμες. Σε λίγο θα μας βάλουνε να κάνουμε και ...Αρχαία Ελληνικά!Ετσι μονολογούσα Μέχρι που κάποια χρόνια αργότερα μερικά δημοσιεύματα μου βάλανε τα γυαλία.Τι; Φάρμακο απο την Οδύσσεια του Ομήρου κυκλοφορεί αυτούσιο στα φαρμακεία;Και μάλιστα συνταγογράφουμενο; Και όμως έτσι έχουν τα πράγματα αγαπητοί συνάδελφοι, φίλοι και αναγνώστες μου.Σήμερα λέω να σας διηγηθώ ένα φάρμακο κατα της νόσου Alzheimer που ανακαλύφθηκε μετα απο γλωσσολογική επεξεργασία της Οδύσσειας του Ομήρου. Και πριν σας τη διηγηθώ να ξεκαθαρίσω ότι ανήκω στους Ελληνες αλλά όχι στους Ελληναράδες.



Σύμφωνα με την παγκόσμια οργάνωση υγείας, περίπου 35 εκατομμύρια άτομα πρόκειται να πάσχουν από τη νόσο που περιγράφτηκε από τον Alzheimer ως το 2010. Με τα σημερινά στοιχεία, οι άνθρωποι που εμφανίζουν μόνιμη απώλεια της μνήμης τους λόγω της νόσου αποτελούν το 1.4% του υποσυνόλου του πληθυσμού που έχει ηλικία μεταξύ 65-69. Το αντίστοιχο όμως ποσοστό στις ηλικίες 85-89 ανέρχεται σε 21.6% Στο παρελθόν η νόσος αντιμετωπιζόταν με χολινεργικούς αγωνιστές όπως η DMAE, και με φυσικές ουσίες (cholinergic precursors) όπως η χολίνη και η CDP-χολίνη. Τα τελευταία χρόνια όμως έχουν έρθει στο προσκήνιο αναστολείς της χολινεστεράσης, που σαν αποτέλεσμα της δράσης τους ενισχύουν τον χολινεργικό τόνο. Αυτήν την φαρμακολογική πληροφορία μας την δίδαξε ο Όμηρος στην Οδύσσεια. Καθώς συνεχιζόταν η περιπλάνηση του Οδυσσέα,έφτασε στο νησί της Κίρκης. Εκεί, η Κίρκη έδωσε στους άνδρες του Οδυσσέα ένα δηλητήριο που τους έκανε να ξεχάσουν ότι ο τελικός τους προορισμός ήταν η Ιθάκη. Τότε ο Οδυσσέας, ε τη βοήθεια του θεού Απόλλωνα έφτιαξε ένα αντίδοτο από ένα φυτό της περιοχής, και το έδωσε στους άντρες του να πιουν. Μόλις το αντίδοτο έκανε τη δράση του οι άνδρες ξανάρχισαν να θυμούνται κι έτσι δραπέτευσαν από το νησί της Κίρκης. Ο Όμηρος αναφέρει το φυτό το όνομα "Μόλυ" και το περιγράφει.


Το 1983 οι Πλαϊτάκης & Duvoisin, δημοσίευσαν ένα άρθρο στο Journal of clinical neuropharmacology σύμφωνα με το οποίο το δηλητήριο που έδωσε η Κίρκη στους συντρόφους του Οδυσσέα ήταν Datura stramonium διότι η ατροπίνη που περιέχει μπορεί να προκαλέσει αμνησία και παραισθήσεις. Η Datura stramonium είναι φυτό που αφθονεί στη Μεσογειακή λεκάνη. Σύμφωνα με την ίδια μελέτη, το φυτό "Μόλυ" επάνω στο οποίο βασίστηκε το αντίδοτο του Οδυσσέα στους συντρόφους του πρέπει να ήταν το Galanthus nivalis. Στο φυτό αυτό ανακαλύφθηκε μια ουσία που προκαλεί αναστολή της χολινεστεράσης και ονομάστηκε γαλανταμίνη. Το συγκεκριμένο εύρημα των δυο ερευνητών ήταν εξαιρετικά σημαντικό όχι μόνο από τη σκοπιά του Εθνοφαρμακολόγου αλλά και από τη σκοπιά του απλού ιστορικού: Στον ομηρικό κόσμο της Ιλιάδας, η έννοια του φαρμάκου ως αγαθού έχει σχεδόν αμελητέα σημασία, διότι οι ήρωες της Ιλιάδας, τραυματίζονται αλλά είτε πεθαίνουν, είτε επανέρχονται δριμύτεροι, και πάντως δεν αρρωσταίνουν ποτέ. Αντίθετα στην οδύσσεια η χρήση του φαρμάκου που, αν και χρησιμοποιούμενο στην προκειμένη περίπτωση ως αντίδοτο, βοηθάει τη μνήμη, αποδεικνύει το φόβο που είχαν οι αρχαίοι Έλληνες τόσο για τα γηρατειά όσο και για τις παθήσεις που τα συνοδεύουν. Η ενίσχυση της μνήμης έκανε τον Οδυσσέα και τους συντρόφους του να ξαναθυμηθούν το σκοπό τους που ήταν η επιστροφή στην Ιθάκη. Η δρόγη καταγράφεται από τον Διοσκουρίδη στο περί ύλης Ιατρικής ως τονωτικό και διεγερτικό της μνήμης. Η καταγραφή αυτή δεν πέρασε στους μεταγενέστερους συγγραφείς της αρχαιότητας και του Μεσαίωνα.
Το 1950 ο Βούλγαρος Εθνοφαρμακολόγος Paskov κατέγραψε τη συνήθεια του πληθυσμού μερικών χωριών στη χρήση της δρόγης με στόχο την ανακούφιση του νευρόπονου. Οι χωρικοί έτριβαν τα φύλα του φυτού στις πάσχουσες περιοχές. Η περαιτέρω φαρμακογνωστική μελέτη που επακολούθησε οδήγησε στην απομόνωση του αλκαλοειδούς γαλανταμίνη. Η φαρμακολογική έρευνα έδειξε ότι η γαλανταμίνη αναστέλλει την ακετυλοχολινεστεράση, το ένζυμο δηλαδή που προκαλεί τη διάσπαση του νευρομεταβιβαστή ακετυλοχολίνη. Η ακετυλοχολίνη παίζει σημαντικό ρόλο τόσο στην μυϊκή σύσπαση όσο και στη διατήρηση του μυϊκού τόνου. Έτσι, η γαλανταμίνη χρησιμοποιήθηκε επιτυχώς στην αντιμετώπιση της νευρίτιδας και της νευραλγίας καθώς και στην οφθαλμολογία και γαστρεντερολογία. Χρησιμοποιήθηκε επίσης και στην αντιμετώπιση της παράλυσης λόγω προσβολής από πολιομυελίτιδα. Το 1980 διαπιστώθηκε ότι το φάρμακο είναι σε θέση να διαπερνά τον αιματοεγκεφαλικό φραγμό, γεγονός που επέσυρε την προσοχή των ερευνητών της βελγικής φαρμακευτικής εταιρείας Jansen. To γεγονός της δράσης του φαρμάκου στο ΚΝΣ δημιούργησε το ερώτημα της πιθανής χρήσης του στη νόσο του Alzheimer. Τα αποτελέσματα ήταν τόσο ενθαρρυντικά που αποφασίστηκε η μαζική παραγωγή του φαρμάκου. Έτσι, το 2001 η γαλανταμίνη πήρε έγκριση από τον FDA για τη νόσο του Alzheimer (Revinyl®). Η ανάγκη για παραγωγή μεγάλων ποσοτήτων οδήγησε σε συστηματική έρευνα τόσο για την ολική χημική του σύνθεση, όσο και για την ανεύρεση άλλων φυσικών πηγών πλούσιων σε γαλανταμίνη). Τελικά ο βολβός του Νάρκισσου (Narcissus pseudonarcissus, daffodil) βρέθηκε τόσο πλούσιος σε γαλανταμίνη που χρησιμοποιείται σε καλλιέργειες στο Βέλγιο για την εξαγωγή του φαρμάκου που προερχόμενο από τη φύση καλείται να αντιμετωπίσει μια φυσική νόσο.


Μη με ρωτήσετε πόσο καλό φάρμακο είναι το Reminyl.
Δεν θεωρώ σωστό να κάνω δημόσιες αναφορές προκαταβάλοντας τους ασθενείς θετικά ή αρνητικά.Αυτά θα τα λέμε μέσα στα επιστημονικά περιοδικά και τα συνέδρια του κλάδου.Γαργαλίζομαι όμως να σας πώ ότι εαν είχα φαρμακείο και ο ασθενής απέναντι μου κάνει συχνή βόλτα στα αρχαία Ελληνικά, και τι δεν θα έδινα να του πώ την ιστορία του φαρμάκου του. Απο την ιστορία του όμως καταλαβαίνει κανείς ότι η φαρμακευτική είναι δι-επιστήμη: Μαζεύει όλα τα καλούδια της ανθρώπινης γνώσης και τα κάνει φάρμακα. Ακόμη κι αν η γνώση αυτή είναι παγιδευμένη σε κείμενα που άλλες θετικές επιστήμες μόνο την ώρα της Ιστορίας τα επισκέπτονται.Καλέ μου Όμηρε, που σε πέθανα στο "σκονάκι" όταν είμουνα στο λύκειο....Ο κόσμος του φαρμάκου σε ευχαριστεί.Εστω και με μια ανάρτηση στο ταπεινό ιστολόγιο του φαρμάκου.

Παρουσίαση του βιβλίου μου: Φαρμακοδιατροφική

Αποτελεί κοινή πλέον αίσθηση ότι οι επιταγές της φαρμακολογίας και της διαιτητικής παρότι έχουν κοινό σκοπό, που δεν είναι άλλος από την επιτυχή πρόληψη ή αντιμετώπιση της νόσου, εδώ και αρκετό καιρό έχουν πάρει διαφορετικές κατευθύνσεις. Το διάσημο ρητό του Ιπποκράτη « η τροφή σου να είναι το φάρμακο σου, και το φάρμακο σου να είναι η τροφή σου» στην πράξη έχει διαιρεθεί σε δυο σχολές: τη φαρμακολογική και τη διαιτητική.
Η φαρμακολογική σχολή ενώ γνωρίζει την επίδραση της τροφής στη νόσο, τείνει να αγνοεί την επίδραση της τροφής στο φάρμακο, περιορίζοντας την στο επίπεδο των φαρμακοκινητικού τύπου αλληλεπιδράσεων. Έτσι, οι ανεπιθύμητες ενέργειες ενός φαρμάκου που μπορεί να αποτελεί αγωγή βάσης για την καταπολέμηση της νόσου αντιμετωπίζονται είτε με την αντικατάσταση του από ένα ασφαλέστερο, αλλά όχι απαραίτητα αποτελεσματικότερο φάρμακο, είτε με την συγχορήγηση του με ένα δεύτερο φάρμακο που στόχο έχει να ελαττώσει τις ανεπιθύμητες ενέργειες του πρώτου. Με τον τρόπο αυτό αυξάνεται η πολυφαρμακία και πιθανά ελαττώνεται η συμμόρφωση του ασθενή.
Από την άλλη μεριά η διαιτητική σχολή ενώ ευαγγελίζεται τη συνεισφορά της τροφής στην αντιμετώπιση της νόσου, αρκετά συχνά κωφεύει στο γεγονός ότι ο ασθενής θα πρέπει να λάβει φαρμακευτική αγωγή ή οποία θα πρέπει να παραμένει ανεπηρέαστη από την επίδραση της τροφής. Για παράδειγμα, η διαιτητική παρέμβαση με τροφές πλούσιες σε Κάλιο, είναι ασύμβατη με τη χορήγηση αντυπερτασικών της ομάδας των ανταγωνιστών του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτενσίνης.
Η χημεία τροφίμων θεμελίωσε μια τρίτη διάσταση στο ζήτημα των σχέσεων του φαρμάκου με την τροφή . Κατ αρχήν με τις διαδικασίες της επεξεργασίας τροφίμων, δημιουργήθηκαν νέα τρόφιμα που αποτελούνται από τεχνητά μείγματα θρεπτικών στοιχείων. Τέτοιο παράδειγμα είναι τα εμπλουτισμένα τρόφιμα. Η χημεία τροφίμων εισήγαγε στην αντίστοιχη βιομηχανία τα πρόσθετα των τροφίμων που σε κάποιες περιπτώσεις είτε εμφανίζουν ενεργό φαρμακολογική δράση, είτε προκαλούν αλλεργικές αντιδράσεις, είτε τέλος προκαλούν αλληλεπιδράσεις με το φάρμακο. Έτσι, ο διαχωρισμός μεταξύ της επιλογής μεταξύ της «φυσικής» τροφής και της «χημικής» φαρμακευτικής αγωγής φαντάζει επιπόλαιος.
Τέλος, η φαρμακευτική κατάφερε να ενσωματώσει τις νέες γνώσεις σε σχέση με την κινητική των τροφών στο γαστρεντερικό σωλήνα και την επίδραση τους στο φάρμακο, δημιουργώντας στο τελευταίο τέταρτο του 20ου αιώνα τη βιοφαρμακευτική και τη φαρμακοκινητική. Το γεγονός αυτό οδήγησε στη δημιουργία νέων φαρμακοτεχνικών μορφών όπως οι μορφές βραδείας/ ελεγχόμενης αποδέσμευσης. Η συμβολή της στη διάθεση μορφών που –μεταξύ άλλων πλεονεκτημάτων -παρακάμπτουν την επίδραση της τροφής σε διάφορα ή σε όλα τα σημεία του γαστρεντερικού σωλήνα (πχ ενέσιμες μορφές, υπόθετα, αεροσόλ) συνέβαλε στην ελαχιστοποίηση των αλληλεπιδράσεων τροφής-φαρμάκου. Από την άλλη όμως μεριά, η φαρμακευτική απομακρύνθηκε από την ιδέα ότι η κατάλληλη τροφή θα μπορούσε αφενός μεν να αυξήσει την αποτελεσματικότητα του φαρμάκου, αφετέρου δε να βελτιώσει το προφίλ ασφαλείας του. Το φαινόμενο αυτό είναι πασιφανές εάν ανατρέξει κάποιος στα φύλλα οδηγιών των φαρμάκων, στα οποία ενώ αναφέρονται τροφές οι οποίες πρέπει να αποφεύγονται, δεν αναφέρονται τροφές οι οποίες θα έπρεπε να προστεθούν στο διαιτολόγιο του ασθενή επειδή βελτιώνουν είτε το κλινικό όφελος είτε την ασφάλεια του φαρμάκου.
Το βιβλίο αυτό έρχεται να καλύψει το βιβλιογραφικό κενό ανάμεσα στη φαρμακολογία και τη διαιτητική. Στόχος του είναι να αποτελέσει έναν επιστημονικό πυρήνα αναφοράς για το φαρμακοποιό το γιατρό και το διαιτολόγο για την από κοινού συμβολή τους στη διαχείριση της νόσου του ασθενή (disease management) με τέτοιο τρόπο που αφενός μεν να βελτιώνει τη συμμόρφωση του στη συνολική φαρμακευτική και διαιτητική φροντίδα, αφετέρου δε να μην παράγει αλληλοσυγκρουόμενα επιστημονικά αποτελέσματα.
Υπό την έννοια αυτή, το βιβλίο δεν αντικαθιστά κανένα εγχειρίδιο διαιτολογίας διότι στόχος του είναι η επίτευξη της μέγιστης αποτελεσματικότητας και ασφάλειας της προτεινόμενης φαρμακευτικής αγωγής, χωρίς να αγνοεί ότι ο ασθενής θα πρέπει παράλληλα να τρέφεται σωστά. Επίσης η παρεντερική διατροφή δεν αποτελεί στόχο ενημέρωσης του βιβλίου. Το βιβλίο αυτό δεν αντικαθιστά επίσης κανένα εγχειρίδιο φαρμακολογίας διότι δεν έχει στόχο να ενημερώσει τον αναγνώστη για το πλήρες φάσμα των ιδιοτήτων ή των ανεπιθύμητων ενεργειών των φαρμάκων που εξετάζει. Μόνο οι ανεπιθύμητες ενέργειες που αντιμετωπίζονται με την κατάλληλη διατροφή περιγράφονται.
Για να γεφυρωθεί η απόσταση αυτή ανάμεσα στη διαιτητική και τη φαρμακολογία, δημιούργησα μια νέας έννοια, την έννοια της φαρμακοδιατροφικής, για να γίνει αντιληπτή η σχέση του φαρμάκου με την τροφή πέρα από το επίπεδο των μεταξύ τους αλληλεπιδράσεων. Με τη χρήση του βιβλίου αυτού οι επιστήμονες της υγείας θα μπορούν αφενός μεν να μεγιστοποιούν τα οφέλη της φαρμακευτικής αγωγής με τη χρήση των κατάλληλων τροφών, αφετέρου δε θα μπορούν να προτείνουν κατάλληλες δίαιτες στον ασθενή λαμβάνοντας υπ όψιν τη φαρμακευτική του αγωγή.
Η συνολική αντιμετώπιση της νόσου στον 21ο αιώνα δεν θα πρέπει να περνά μέσα από το δίλημμα κατάλληλο φάρμακο ή κατάλληλη διατροφή, διότι και τα δύο έχουν τη θέση τους στη φαρμακοδιατροφική αντιμετώπιση της νόσου. Ελπίζω το βιβλίο να συμβάλει στην ισχυροποίηση της άποψης αυτής από τους επιστήμονες της υγείας.