Ποδόσφαιρο στο γήπεδο του δέρματος: Φαρμακευτική τεχνολογία-ιατρική φαρμακολογία 1-0

Κάθε επαγγελματιας Φαρμακοποιος, δηλαδη κάθε επιστημονικα ενημερωμενος φαρμακοποιος, περιγραφει παντα με αφθονο γελιο τα βιβλια της φαρμακολογιας, που δεν εχουν γραφτει η θεωρηθει από φαρμακοποιο. Σε μια προσπαθεια επιδειξης γνωσεων, οι συγγραφεις τους με μεγαλη ικανοποιηση και στομφο δηλωνουν ότι το αντιβιοτικο Χ δεν απορροφαται από τον γαστρεντερικο σωληνα, ενώ η δραστικη ουσια Ψ δεν απορροροφαται από το δερμα.

Εάν μια ουσια μπορουσε να δρασει εκει που θελουμε, όπως θελουμε , για οσο διαστημα θελουμε, και χωρις να το αντιληφθει οποιοσδηποτε άλλος υποδοχεας φαρμακων στο σωμα, τοτε η επιστημη της φαρμακευτικης ειται δεν θα ειχε γεννηθει , ειται θα μοιραζοταν ως ενθετο κυριακατικης εφημεριδας. Για τον λογο αυτό ο επαγγελματιας φαρμακοποιος δεν πρεπει να δυσανασχετει εάν ο συναδελφος του ιατρος παθολογος, ορκιζεται ότι το αντιβιοτικο νοβοβιοκινη δεν πρεπει να δινεται per Os διοτι δεν απορροφαται από το γαστρεντερικο. Ο ιατρος, μην γνωριζοντας τα της τεχνολογιας του φαρμακου είναι λογικο να μην κατεχει το φαινομενο του μικρονισμου, κατά το οποιο οι βιομηχανικοι φαρμακοποιοι ελαττωνουν τοσο πολύ την διαμετρο των σωματιδιων που τελικα η νοβοβιοκινη λχ γινεται ένα εξαιρετικα δραστικο αντιβιοτικο στην από του στοματος χορηγηση.

Η ελευση της νεας γενιας ινσουλινων και τα επιτευματα της φαρμακευτικης χημειας που μεταδωθηκαν μεσω του marketing των πολυεθνικων κυριως εταιρειων εξοικιωσε καπως τους ιατρους με την εννοια του φαρμακευτικως κατορθωτου επιτευματος της διελευσης των φαρμακων από διαφορους φραγμους του σωματος.

Τελευταιο οχυρωμενο καστρο ειχε μεινει το φραγμα του δερματος, που βλεπετε στην παραπανω φωτογραφια που τραφηχτηκε στο μικροσκοπιο σαρωσης. Οι φιλοι μας δερματολογοι διερρυγνυαν για πολύ καιρο τα ιματια τους ότι είναι δυσκολο για μεγαλομοριακες ενωσεις να περασουν το δερμα.

Ώσπου, η φαρμακευτική επιστήμη απάντησε με μια νέα κλάση εκδόχων που λέγονται ενισχυτές ρόφησης, και έχουν σαν αποστολη να βοηθουν διαφορες ουσιες να περνουν το δερμα. Μια από αυτές είναι το μυριστικο ισοπροπυλιο.
Χαρακτηριστικο του ισοπροπυλιου είναι ότι διαλυει αρκετα φαρμακα.Το μυριστικο ισοπροπυλιο, απορροφαται ικανοποιητικα από την κερατινη στοιβαδα του δερματος, υπερτερωντας κατά πολύ εναντι των αλλων ελαιων.Ετσι , μπορει να βοηθησει διαφορα αλλα μαλακτικα φαρμακα να κανουν τη δουλεια τους de profundis.To ιδιο αποτελεσματικος είναι ο συνδιασμος τους με αιθερια ελαια σε βαθμο που χρειαζεται προσοχη και διαβασμα της βιβλιογραφιας για να μην προκαλεσουμε συστηματικες ανεπιθυμητες ενεργειες,

Είναι σιγουρο ότι ο επαγγελματιας φαρμακοποιος δεν ξεχνα ποτε τοσο να θυμαται οσο και να συντηρει με το να διαβαζει συνεχως, τον ορισμο του επαγγελματος του. Ο φαρμακοποιος είναι ο ειδικος επιστημονας του φαρμακου (Remington, Pharmaceutical sciences, page 1, introduction). Για τον ιδιο λογο , ο επαγγελματιας φαρμακοποιος που ενημερωνεται για τις εξελιξεις της φαρμακευτικης κοσμετολογιας δεν εχει να φοβηθει τιποτε ουτε από τον συναδελφο του δερματολογο, ουτε από την ομορφη κοπελα των καταστηματων καλλυντικων . Αρκει να ξερει καλα τοσο αυτην κάθε αυτην τη γνωση που απαιτειται , οσο και τον πελατη του με το οποιο επικεινωνει και συμβουλευει.

Κανεις δεν θα διαμαρτυρηθει στον φαρμακοποιο που δηλωνει ότι σκοπος υπαρξης του φαρμακειου του είναι αποκλειστικα και μονο η συνεισφορα στην προασπιση της υγειας του ανθρωπου. Από την άλλη μερια, τοτε και μόνο τότε ο πελατης θα του συμπαρασταθει ενεργα και μακροχρονια, στην εκπληρωση του στοχου του ο οποιος είναι, όπως και στον ιατρο, να πραγματοποιοει το σκοπο του επικερδως.

Βιβλίο για την ανεπάρκεια G6PD

Κυκλοφόρησε απο τις εκδόσεις " φαρμακευτικός κόσμος" το καινούργιο μου βιβλίο με τίτλο:

Ανεπάρκεια G6PD- οδηγός επαγρύπνισης

Η ανεπάρκεια του ενζύμου G-6PD ανήκει στα νοσήματα γενετικής αιτιολογίας. Υπολογίζεται ότι από τη νόσο αυτή πάσχουν περίπου 400 εκατομμύρια άτομα σε όλο τον κόσμο. Στους πληθυσμούς της λεκάνης της Μεσογείου, της τροπικής Αφρικής και της υποτροπικής Ασίας υπολογίζεται ότι το ένα τέταρτο φέρει τη μετάλλαξη του γονιδίου που είναι υπεύθυνο για την παραγωγή του ενζύμου.

Ειδικά για την Ελλάδα, υπολογίζεται ότι σε κάθε 100 νεογέννητα, τα 3 πάσχουν από ανεπάρκεια του ενζύμου G-6PD. Οι τιμές αυτές υπερδιπλασιάζονται στις επιδημιολογικές έρευνες που έχουν γίνει στη Βόρειο Ελλάδα και τα νησιά. Μέχρι πρόσφατα, υπεύθυνος για την ανεπάρκεια αυτή στον Ελληνικό πληθυσμό ήταν η μεγάλη συχνότητα ύπαρξης του Μεσογειακού γονότυπου της νόσου.

Ωστόσο, η μεγάλη μεταναστευτική κινητικότητα που παρατηρείται και στην πατρίδα μας τις τελευταίες δεκαετίες επιφέρει μεταβολές στα επιδημιολογικά στοιχεία και κατά συνέπεια στην σχετική φαρμακοεπιδημιολογία απαιτώντας ένα σχολαστικότερο επανέλεγχο τω φαρμάκων που πρέπει για προληπτικούς λόγους να αποφεύγονται στους ασθενείς αυτούς με βάση τις αρχές της φαρμακογενετικής.

Η έλλειψη στην ελληνική βιβλιογραφία ενός συνοπτικού οδηγού φαρμακοεπαγρύπνισης για τους ασθενείς με ανεπάρκεια G-6PD αποτέλεσε το κίνητρο για τη συγγραφή του βιβλίου. Σκοπός του βιβλίου είναι να συμβάλει στην πρόληψη της νόσου μέσω της παροχής συνοπτικών πληροφοριών βασισμένων σε επίκαιρη βιβλιογραφία, σχετικά με

1. τα φάρμακα,
2. τις δρόγες,
3. τις χημικές ουσίες και
4. τα τρόφιμα

που θα πρέπει να αποφεύγονται ή να δίνονται με τη δέουσα προσοχή στα άτομα αυτά. Για να επιτευχθεί ο σκοπός αυτός, αναπτύχθηκαν σε κάθε μονογραφία τρεις διαφορετικές προσεγγίσεις:

Η προσέγγιση της φαρμακογενετικής: Εξετάζεται ο κίνδυνος αιμόλυσης από τη λήψη του ενοχοποιητικού παράγοντα ξεχωριστά για κάθε γονοτυπική κλάση της νόσου

Η προσέγγιση της φαρμακευτικής χημείας: Γίνεται προσπάθεια να συσχετιστεί η σχέση της χημικής δομής του αιμολυτικού παράγοντα με την πρόκληση αιμόλυσης (δράση) στους ασθενείς με ανεπάρκεια G-6PD .

H προσέγγιση της φαρμακοεπιδημιολογίας: γίνεται αξιολόγηση του κινδύνου εμφάνισης αιμόλυσης όπως με βάση τις κλινικές μελέτες και τα πορίσματα επίσημων τοπικών και διεθνών αναγνωρισμένων φορέων

Και οι τρείς αυτές προσεγγίσεις εξετάζονται σε κάθε μια απο τις μονογραφίες έκτασης μιας σελίδας για το υποπτο φάρμακο, δρόγη, χημική ουσία ή τρόφιμο

Σας παραθέτω μερικά απο τα ερωτήματα στα οποία θα βρείτε απάντηση στο βιβλίο αυτό
Ελπίζω το βιβλίο να βοηθήσει όλους τους επιστήμονες και επαγγελματίες της υγείας που μάχονται στην πρωτοβάθμια περίθαλψη να συμβάλλουν στην αντιμετώπιση της νόσου.

Γνωρίζετε ότι……

Η χρήση καλλυντικών που περιέχουν χέννα αντενδείκνυται σε όλες τις κατηγορίες ασθενών με ανεπάρκεια G-6PD;

Η κατανάλωση βιταμίνης C σε υψηλή δόση μπορεί να προκαλέσει αιμόλυση στους ασθενείς με ανεπάρκεια G-6PD;

Οι διαβητικοί ασθενείς θα πρέπει να αποφεύγουν κατά το δυνατό τη λήψη αντιδιαβητικών φαρμάκων της κατηγορίας των σουλφονυλουριών;



Έχετε δεχτεί τέτοιες ερωτήσεις από τους ασθενείς σας;

Γιατί πάσχω από ανεπάρκεια G-6PD αφού δεν έχω πάθει κάτι τρώγοντας κουκιά;

Ποια η πιθανότητα εάν κάνω παιδί να πάσχει από ανεπάρκεια G-6PD;

Πώς καταλαβαίνω ότι έπαθα αιμόλυση λόγω κάποιου φαρμάκου;

Ποιες εξετάσεις πρέπει να κάνω για να διαπιστωθεί η ανεπάρκεια G-6PD;

Πως λέγονται τα κουκιά στα Ισπανικά;

Με ποιο τρόπο προκαλείται η αιμόλυση από ένα συγκεκριμένο φάρμακο;
Κάνω εναλλακτική θεραπεία. Τι πρέπει να αποφεύγω;


Σας έχει ζητηθεί η γνώμη για.....

.. το εάν ένα φάρμακο που δεν προκαλεί αιμόλυση σε άτομα μεσογειακής καταγωγής είναι το ίδιο ασφαλές εάν χορηγεί σε άτομα Ασιατικής ή Αφρικανικής προέλευσης;

Την πιθανότητα πρόκλησης αιμόλυσης από ένα καινούργιο φάρμακο που δεν έχει δοκιμαστεί σε ασθενείς με ανεπάρκεια G-6PD;

Εάν οι ασθενείς με ανεπάρκεια G-6PD θα πρέπει να απέχουν από κάποιες δραστηριότητες ή να αποφεύγουν κάποια επαγγέλματα;

Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον εκδότη μου κο Τάκη Χονδρογιάννη για τη συνολική ηθική και υλική του στήριξη για τη δημιουργία του βιβλίου αυτού.

Τηλέφωνο εκδόσεων 210-2829552

Το ανεμογκάστρι της Μαρίας Τυδώρ

Η Μαρία Τυδώρ υπήρξε βασίλισσα της Αγγλίας (1516-1558). Βασίλεψε σε μια περίοδο 45 ετών, κατά τη διάρκεια των οποίων η παγκόσμια ισχύς και επιρροή της Αγγλίας ενισχύθηκε σημαντικά. Στο εσωτερικό η βασιλεία της σημαδεύτηκε από έντονες θρησκευτικές ζυμώσεις. Η Μαρία Τυδώρ διέθετε ένα εξαιρετικά σκληρό και αποφασιστικό χαρακτήρα, γι αυτό και έμεινε στην ιστορία με το παρατσούκλι bloody Mary.

Η Μαρία Τυδώρ όμως έγινε γνωστή στην Ιστορία και για ένα άλλο λόγο: Αρκετές φορές στη διάρκεια της ζωής της παρουσίασε όλα τα συμπτώματα της εγκυμοσύνης, και ενώ αρχικά οι ιατροί έκαναν τη διάγνωση ότι ήταν έγκυος, εκείνη δεν ήταν. Το μόνο που ήξεραν τόσο οι Ιατροί όσο και η βασιλική αυλή ήταν ότι η bloody Mary ήθελε όσο τίποτε άλλο στον κόσμο, να αποκτήσει ένα παιδί. Ο λαός μας αποδίδει τις περιπτώσεις αυτές με το όνομα «ανεμογκάστρι». Η επιστημονική ονομασία του όρου είναι ψευδοκύηση, και ορίζεται ως εξής:

Ψευδοκύηση: H λαθεμένη πεποίθηση της γυναίκας ότι είναι έγκυος, που συνοδεύεται από αντικειμενικά σημεία εγκυμοσύνης, που μπορεί να περιλαμβάνουν διόγκωση της κοιλίας (αν και ο ομφαλός δεν τραβιέται προς τα μέσα), ελαττωμένη εμμηνορρυσία ή αμηνόρροια, υποκειμενική αίσθηση κίνησης του εμβρύου, ναυτία, διόγκωση και εκκρίσεις από τους μαστούς και ωδίνες τοκετού στην αναμενόμενη μέρα του τοκετού.

Μεταξύ άλλων παραγόντων, κάποια φάρμακα έχουν ενοχοποιηθεί ως προς την εμφάνιση ψευδώς θετικών αποτελέσματων στο τεστ εγκυμοσύνης. Η εγκυμοσύνη πιστοποιείται από την αύξηση των επιπέδων της ορμόνης hCG Έτσι, όλα τα φάρμακα που περιέχουν γοναδοτροπίνες πχ Pregynl, Profasi, Pergonal δίνουν ψευδώς θετικό αποτέλεσμα. Για το λόγο αυτό θα πρέπει η γυναίκα να συζητήσει με το γυναικολόγο της κατάλληλη ημέρα και το κατάλληλο διαγνωστικό τεστ για την πιστοποίηση της εγκυμοσύνης εάν λαμβάνει τα φάρμακα αυτά.

Το τελευταίο διάστημα έχουν ενοχοποιηθεί και τα παρακάτω φάρμακα ως προς την πιθανή εμφάνιση ψευδώς θετικών αποτελεσμάτων στο τεστ εγκυμοσύνης: Προμεθαζίνη, χλωροδιαζεποξίδη, θειοριδαζίνη, χλωροπροθειξένη και βορικό οξύ.

Όσο για το ανεμογκάστρι, καλό θα ήταν να μην το υποτιμάτε εάν σας αναφερθεί στο φαρμακείο: Στην απλούστατη περίπτωση απαιτεί επαγγελματική ψυχολογική υποστήριξη και πιθανώς αγωγή με οπιοειδή. Στην πιο επικίνδυνη αλλά ευτυχώς σπανιότερη, θα πρέπει να αναζητηθεί ο όγκος που προκαλεί αύξηση των επιπέδων hCG. Ως επαγγελματίας φαρμακοποιός οφείλετε να προστατέψετε τη γυναίκα τουλάχιστον στο χώρο του φαρμακείου απαγορεύοντας στον οποιονδήποτε να τη ρωτάει πότε θα κάνει παιδί. Το πότε ξεκινά η ψευδοκύηση δεν έχει βρεθεί. Γιατί να βρεθεί στο φαρμακείο σας;

απο τον Ομηρο στην παρακεταμόλη

Παρακολουθούσε τη συζήτηση με αρκετή συγκατάβαση. Και γιατί όχι; Συνηθισμένος ήτανε σε κάτι τέτοια από το φαρμακείο. Εκεί, δεκάδες άτομα του αγόρευαν καθημερινά περί παντός επιστητού: Περί ανέμων και υδάτων, περί του πριν και του μετά, περί του αν και του θα, ακόμη και περί του θέλω και του πρέπει. Και απέναντι σε όλους αυτούς, είχε μια και μοναδική , αλλά συνεπή στάση: Μη λες, κάντο. Αυτή η πρόταση γι αυτόν αποτελούσε στάση ζωής. Το επάγγελμα του βλέπετε, φαρμακοποιός, εμπεριέχει τη φράση κάντο.

Και το έκανε: Οι ελάχιστες συνταγές που απαιτούσαν παρασκευή φαρμάκου, δεν έφευγαν από το φαρμακείο του. Τις συμβουλές που έπρεπε να δώσει για τη σωστή συμμόρφωση του ασθενή, τις έδινε. Και τα ατελείωτα τηλέφωνα και παρακάλια που έπρεπε να κάνει για να έχει ο πελάτης του τα πολυπόθητα φάρμακα του, τα έκανε. Και το διάβασμα που έπρεπε να ρίχνει για να είναι πάντα σωστός και ενημερωμένος, παρόλη την καθημερινή σκοτούρα της χαρτούρας του φαρμακείου ,κι αυτό το έκανε! Μάλιστα. Κάθε Τετάρτη, βρέξει χιονίσει. Κι αυτό φαίνεται δεν του το συγχωρούσαν οι άλλοι. Οι δεξιοί φίλοι του, δεν του συγχωρούσαν το ότι δεν μπορούσε να πάει μαζί τους στην όπερα επειδή έπρεπε να διαβάσει για τη διαφορά μεταξύ αποχρεμπτικών και αντιβηχικών φαρμάκων, για να ξέρει τι θα συστήσει στον καπνιστή και τι στον αλλεργικό. Οι αριστεροί φίλοι του δεν του συγχωρούσαν το ότι κατάφερνε να κάνει τα πράγματα να γίνονται σε αυτόν τον κόσμο κι όχι στον ύπνο του.

Κι όμως, τον αγαπούσαν γιατί ήταν αυτός που ήταν. Και συνάμα τον ψιλοσνόμπαραν, πάλι γιατί ήταν αυτός που ήταν. Και τον φώναζαν πάντα στις Σαββατοκυριακάτικες συναντήσεις. Ξέρετε, αυτές τις συναντήσεις που χρειάζονται όλοι όσοι δεν είναι αυτό που θα θελαν να είναι, και κάνουν αυτό που δεν θα θελαν να κάνουν. Σε κάτι τέτοιες συναντήσεις, οι φιλόλογοι αναλύουν συνήθως τη μαγεία του παρελθόντος, οι φυσικοί το όραμα του μέλλοντος, οι βιολόγοι τα χάλια του παρόντος, και οι γιατροί το κατόρθωμα τους να γίνουν γιατροί, για να περνούν την άποψη τους επι παντός θέματος που οι υπόλοιποι θα μιλάνε. Όπως εκείνο το βράδυ, που είχαν καλέσει και τον ταπεινό φαρμακοποιό…..

Η συζήτηση των «θα’ θελα» ήταν όλο αβρότητες. Μίλησαν στην αρχή για τα παιδιά τους. Τα πιστά αντίγραφα του DNA τους πήγαιναν στην ίδια πάνω-κάτω τάξη, και φέτος το πρόγραμμα έλεγε Ιλιάδα. Μια που τα παιδιά πήγαιναν σε πρότυπο ιδιωτικό, οι φιλόλογοι άφησαν γρήγορα την κουβέντα για τα χάλια της παιδείας, και προχώρησαν στην ανατομική εξέταση των αξιών της Ιλιάδας. Το menu ήταν πλήρες: Πού γεννήθηκε ο Όμηρος, τι Ελληνικά γράφτηκαν στην Ιλιάδα, τι ηθικά διδάγματα βγαίνουν από το έπος, και τα σχετικά.
Η ώρα κυλούσε, κι ο γιατρός δεν είχε μιλήσει ακόμα. Κόντευε να εκραγεί. Εκείνο που τον εκνεύριζε περισσότερο ήταν που δεν μίλαγε κι ο Φαρμακοποιός. Να πει βρε παιδί μου κάτι, αυτό να είναι ανακριβές, αυτός τότε να βγει και να τον διορθώσει δημόσια, και τσααααακ! Να αλλάξει την κουβέντα προς το αν οι μπάμιες κάνουν καλό στο συκώτι των αρρώστων του. Ο φαρμακοποιός όμως άκουγε χαλαρά, και έδειχνε να το απολαμβάνει. Ώσπου ο γιατρός «έκανε πάλι το θαύμα του» : Πετάχτηκε σαν τον υδράργυρο του πιεσόμετρου:

- Λοιπόν φίλοι μου, εγώ, ως γιατρός, διαβάζω Όμηρο. Με ενδιαφέρει βρε παιδί μου η Ιλιάδα. Θαυμάζω διαβάζοντας την, τις ανατομικές γνώσεις που είχαν οι αρχαίοι της εποχής του Ομήρου. Πρωτοδιάβασα Όμηρο όταν ο γιατρός- πατέρας μου είπε να γίνω γιατρός, απαγγέλλοντας μου τη σκηνή της Ιλιάδας που ο Αινείας τραυματίστηκε από μια μεγάλη πέτρα στο ισχίο και του έκοψε τους δυο τένοντες. Χμ! Μάλλον πρόκειται είτε για τον ηβομηριαίο, και τον λαγομηριαίο σύνδεσμο, είτε για τους τένοντες του μέσου πλατέος και του έξω πλατέος. Όταν σπούδαζα ιατρική στο Λονδίνο, μου άρεσε να συζητώ με τον καθηγητή μου τη σκηνή που έριξε ο Πάτροκλος μια κοφτερή κοτρόνα στον Κεβριόνη που σύμφωνα με τη διάγνωση που έκανα- ε, ρε και να 'μουνα εκεί!- του σύνθλιψε τα υπερόφρυα τόξα.! Όταν πήρα το πτυχίο της Ιατρικής, ο γιατρός-πατέρας μου μού έκανε δώρο μια λήκυθο με μια ωραία ζωγραφιά. Είχε τον Αχιλλέα να περιποιείται το τραύμα του Πατρόκλου. Την τελευταία φορά, με κάλεσαν στο σχολείο του γιου μου να μιλήσω για τον Όμηρο. Βρήκα λοιπόν τη σκηνή που σκότωσε ο Μηριόνης τον Φέρεκλο χτυπώντας τον στον δεξιό γλουτό παρακαλώ! Η μύτη του δόρατος, προφανώς πέρασε τον μείζονα γλουτιαίο μύ, το θυροειδές τρήμα, την ουροδόχο κύστη, και το ηβικό τόξο, με κατεύθυνση από πίσω προς τα εμπρός, και από κάτω προς τα πάνω! Γι αυτό σας λέω, άμα θέλετε να κουβεντιάσουμε για τον Όμηρο και την Ιλιάδα του, εδώ, εμένα να ρωτήσετε! Άντε, και τον γιατρό-πατέρα μου, αλλά αυτός είναι δερματολόγος, δεν τα ξέρει καλά. Δε μου λες φαρμακά, παιδί μου, εσύ ξέρεις που βρίσκεται το θυροειδές τρήμα;

Η ατμόσφαιρα στο σαλόνι είχε γίνει εκρηκτική. Όλοι περίμεναν να αποτελειώσει ο γιατρός το φαρμακοποιό-φίλο του. Ο φαρμακοποιός όμως ήταν ατάραχος. Αφού τσίμπησε το μεζεδάκι του, απάντησε νηφάλια:

- Όχι, δεν ξέρω, και δεν μου χρειάζεται να το ξέρω για να κάνω σωστά τη δουλειά μου στο φαρμακείο. Εκείνο που ξέρω όμως καλά είναι ότι λες μπούρδες….γιατρέ μου!
-Μπούρδες εγώ; Ένας ιατρός; Καλά φαρμακά, πες μας εσύ τότε! Μήπως διδάσκεστε Ιλιάδα στη Φαρμακευτική; Α, ναι μωρέ, ξέχασα….Όλο και κάποιο μαντζουνάκι θα περιγράφει ο Όμηρος για τον πόνο! Άντε πες το μας, και να μας πεις και σε τι μάρκα κυκλοφοράει σήμερα για να το πουλάς στις ψωνάρες που πάνε στο φαρμακείο για –ακου να δεις-να αυτοθεραπευτούν! Κι εμείς, οι γιατροί τι ρόλο παίζουμε δηλαδή; Όχι άστο, γι πες που είναι το λάθος μου;
- Στο ότι διαβάζεις τον Όμηρο, όπως διαβάζεις ιατρική. Παπαγαλία!
-Παπαγάλος εγώ, ένας ιατρός; Για να σε δούμε φίλε μου…εσείς οι φαρμακάδες δηλαδή τι καταλαβαίνετε όταν διαβάζετε Όμηρο εκτός από τα μαντζουνάκια του;
-Ότι στο θέμα του πόνου , ο Όμηρος είναι εκτός τόπου και χρόνου.
-Όχι αγορεύσεις φαρμακά! Επιχειρήματα θέλω!

-Ακου λοιπόν ιατροφιλόσοφε! Μας αράδιασες απόψε ένα κάρο μάχες. Έχεις διαβάσει πουθενά κι εσύ και οι φίλοι σου οι φιλόλογοι για ανάπηρους πολέμου στην Ιλιάδα; Ούτε ένας στα δέκα χρόνια του τρωικού πολέμου; Αυτό δεν σου έκανε εντύπωση ως γιατρό με γιατρό-πατέρα;
-Δεν το πρόσεξα- ψέλλισε εμβρόντητος ο ιατρός. Αλλά….βρε παιδί μου…Ομηρικό έπος είναι. Τι, να ασχολείται δηλαδή ο Όμηρος με τα ανδραγαθήματα ή με τα «περισσεύματα»;
-Έλα τώρα φαρμακοποιέ, σαν να μας φαίνεται ότι ο γιατρός εχει λίγο δίκιο-αποκρίθηκαν οι φιλόλογοι σχεδόν ταυτόχρονα, σαν τις αδελφές Τατά. Οι άνθρωποι στον Ομηρικό κόσμο φοβούνταν περισσότερο μια χρόνια νόσο, από το γρήγορο θάνατο. Κι από την άλλη μεριά, να…..ο Αχιλλέας έκανε και το γιατρό στον Πάτροκλο.
-Να σας ρωτήσω κάτι καλοί μου φιλόλογοι. Μήπως βρήκατε πουθενά τη λέξη τραύμα στην Ιλιάδα;
-Έχεις δίκιο, διάβολε, δεν υπάρχει πουθενά στο ομηρικό λεξιλόγιο, παρ ότι με βάση τις περιγραφές του γιατρού θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε πολλές περιπτώσεις.
-Να λοιπόν κάτι που θα μάθεις γιατρέ απόψε από το φίλο σου το φαρμακά. Οι ήρωες της Ιλιάδας δεν αρρωσταίνουν ποτέ εξ αιτίας κάποιου τραύματος. Μπορεί να παθαίνουν ακόμα και τραυματικό σοκ, μπορεί οι πληγές τους να αιμορραγούν, αλλά φλεγμονή δεν διάβασα να παθαίνουν. Μπορεί οι ιστοί να σχίζονται αλλά για πύο ούτε κουβέντα στον Όμηρο. Μπορεί η πολιορκία της Τροίας να κράτησε δέκα χρόνια, κι όμως….ούτε ένας λοιμός, ούτε μια στερητική πάθηση. Οι πολεμιστές του Ομήρου δεν έχουν ποτε κωλικούς του εντέρου ή του νεφρού, και δεν συναχώνονται ποτέ. Αν είχες εσύ ιατρείο κι εγώ φαρμακείο στην Τροία, θα είχαμε φαλιρίσει κι οι δυο!
- Καλά….πού ξέρεις εσύ φαρμακά τόσες λεπτομέρειες, τόσες παθήσεις…..
- Σου το έχω πει γιατρούλη μου. Και διαβάζω, και περιστατικά από όλες τις νόσους βλέπω καθημερινά στο φαρμακείο. Αυτό βοηθάει την κρίση μου.
-Η αλήθεια είναι ότι εγώ είμαι οφθαλμίατρος-είπε τώρα με κάποια ντροπή ο ιατρός. Τουλάχιστον βρε φαρμακά βρήκες κανένα καλό φάρμακο στον Όμηρο;
-Κατ αρχήν βρήκα τη λέξη φάρμακο. Στην Ιλιάδα βρίσκεται η πρώτη φορά που αναφέρεται η κοινή για μένα και για σένα λέξη αυτή. Μόνο που στον Όμηρο η λέξη αυτή σήμαινε και φάρμακο και δηλητήριο μαζί. Βλέπεις, τα επαγγέλματα μας δεν είχαν ξεχωρίσει ακόμα, ούτως ώστε να μπουν τα πράγματα, ή για την ακρίβεια να φτιαχτούν τα φάρμακα όπως πρέπει.
-Ναι αλλά… το φάρμακο που λέγαμε;

- Ο Όμηρος δίνει σε ένα φυτό το όνομα Νηπενθές για την αντιμετώπιση του πόνου. Με τέτοιο τρόπο που ο πάσχοντας να κοιμηθεί. Δεν πρόκειται όμως για το γνωστό σαρκοφάγο φυτό, αλλά για την παπαρούνα που μας δίνει το όπιο. Θα ξέρετε βέβαια όλοι σας ότι αυτό μας οδήγησε στα επόμενα χρόνια στην παρασκευή της Θηριακής, που είχε όπιο με τη σέσουλα.

Ηταν η σειρά του βιολόγου να πεταχτεί σαν τον υδράργυρο του πιεσόμετρου.
-Α, παιδιά αυτό που σας λέει ο φαρμακάς εχει μεγάλη σημασία, γιατί ανακαλύφθηκαν στον εγκέφαλο οι υποδοχείς των οπιοειδών καθώς και τα φυσικά οπιοειδή που παράγονται από το σώμα, οι ενδορφίνες και οι εγκεφαλίνες. Εμείς οι βιολόγοι είμαστε έτοιμοι να τα κλωνοποιήσουμε όλα αυτά και να χαρίσουμε στην ανθρωπότητα στο μέλλον τα πιο δυνατά παυσίπονα που…...

Ο φαρμακοποιός τον σταμάτησε ευγενικά με μια κοινότυπη ερώτηση.
-Δε μου λες βιολόγε μας, μήπως ξέρεις τι είναι ζωή;
-Ποιος, εγώ δεν ξέρω, ο βιολόγος;

Αράδιασε στο ακροατήριο του καμιά διακοσαριά έννοιες, από το κεντρικό δόγμα της βιολογίας μέχρι τη χημική δομή του DNA. Όταν όλοι κατάλαβαν ότι δεν υπάρχει ακόμη ένας πλήρης ορισμός για το τι είναι ζωή, ο φαρμακοποιός τον ξαναδιέκοψε, αυτή τη φορά επιτακτικά:

-Να σου πω εγώ λοιπόν τι είναι ζωή, όπως την καταλαβαίνω από το μικρόκοσμο του φαρμακείου μου: Ζωή είναι όλα αυτά που συμβαίνουν γύρω σου, τη στιγμή που εσύ ασχολείσαι με το μέλλον. Μη με διακόπτεις λοιπόν και άσε με να σου πω τι συνέβη, τότε, και που βρισκόμαστε σήμερα. Λοιπόν! Έχουμε και λέμε!

Ένας φαρμακοποιός ο Serturner απομόνωσε στο όπιο τη μορφίνη. Για να δοκιμάσει τη δράση της την έδινε στους φίλους του. Έτσι, η μορφίνη κατάφερε να μπει στη θεραπευτική και να δικαιωθεί ο Όμηρος. Σύντομα όμως ανακάλυψαν ότι η Μορφίνη προκαλεί εξάρτηση. Ένας δεύτερος φαρμακοποιός, ο Merck, προσπάθησε να δώσει λύση στο πρόβλημα και τροποποίησε την μορφίνη δημιουργώντας την ηρωίνη. Κι αυτή όμως έκανε εξάρτηση. Απηύδησαν λοιπόν οι επιστήμονες του πραγματικού κόσμου και προσπάθησαν να δώσουν μια ρεαλιστική λύση στο πρόβλημα του πόνου και του πυρετού. Και η λύση ήταν το να βρεθούν αναλγητικά που δεν προκαλούν εξάρτηση. Και ψάξε-ψάξε βρήκαν δυο λύσεις. Μια του σαλονιού, και μια του λιμανιού. Ποια θέλετε ν’ ακούσετε πρώτα;

-Ε, μια που βρισκόμαστε σε σαλόνι ν’ ακούσει τη λύση του σαλονιού βρε παιδί μου! Είπε ο ιατρός που τώρα είχε χαλαρώσει πραγματικά.
-Η λύση του σαλονιού ήταν η ασπιρίνη. Συντέθηκε με βάση το σαλικυλικό οξύ. Τη δουλειά την έκανε ο Felix Hoffman μετά από προσεκτική βιβλιογραφική ανασκόπηση γιατί και κάποιος παλαιότερα είχε ενδιαφερθεί για τη σύνθεση της. Αυτά όμως θα σας τα πω μια άλλη βραδιά. Σημασία εχει ότι η ασπιρίνη έγινε το φάρμακο του αιώνα. Πείραζε όμως και τα στομάχια πολλών, γι αυτό και οι επιστήμονες έψαχναν απεγνωσμένα για κάποιο φάρμακο τόσο καλό οσο η ασπιρίνη από πλευράς αποτελεσματικότητας αλλά που να μην πειράζει το στομάχι.

-Οπότε ήρθε η ώρα του λιμανιού, έτσι φαρμακά;
-Ναι γιατρέ μου, αν και δεν είμαι σίγουρος ότι θα σου αρέσει αυτό που θα σου πω. Ακου λοιπόν! Δυο επαγγελματικοί σου πρόγονοι ο ιατρός Cahn και ο ιατρός Hepp, που δούλευαν σε νοσοκομείο του Στρασβούργου, ήταν παντελώς ηλίθιοι. Σκέφτηκαν να χορηγήσουν σε ασθενείς ναφθαλίνη, για να κάνουν αντισηψία του εντέρου τους. Στέλνουν λοιπόν τους ασθενείς τους να ψωνίσουν από το φαρμακείο ναφθαλίνη. Στο δρόμο οι ασθενείς αποφάσισαν να πάνε στην φαρμακαποθήκη μια που το φαρμακείο. ήταν κλειστό τέτοια ώρα. Πάνε λοιπόν στη φαρμακαποθήκη, και τη βρίσκουν ανοιχτή. Ο φαρμακέμπορας, τους δίνει μια ναφθαλίνη που δεν μύριζε καθόλου. Την παίρνουν, και τους πέφτει μονομιάς και ο πυρετός και ο πόνος. Το λένε στους γιατρούς. Πάνε οι γιατροί στη φαρμακαποθήκη μαζί με το φαρμακοποιό του νοσοκομείου, τον Antoine Villeneuve και ζητάνε ένα κιλό ναφθαλίνη για να την κουβαλήσει παρακαλώ ο φαρμακοποιός. Βλέπει ο φαρμακοποιός τη ναφθαλίνη του έμπορα και δηλώνει αμέσως ότι πρόκειται περί απάτης, γιατί αυτή η ναφθαλίνη δεν μύριζε ναφθαλίνη. Τους απαντά ο φαρμακέμπορας ότι αυτό οφείλεται στην υψηλή καθαρότητα της. Σκίζει ο φαρμακοποιός τα ρούχα και το πτυχίο του να μην αγοράσουν τη ναφθαλίνη αυτή, πριν βεβαιωθούν ότι οι ασθενείς μπορούν να την αναγνωρίσουν. Και τότε στήθηκε ένας Ομηρικός καυγάς. Προς μεγάλη του τύχη αν όχι τιμή, ο Villeneuve κέρδισε τον καυγά, και έπεισε τους ηλίθιους προγόνους σου να ξαναφέρουν τους ασθενείς στη φαρμακαποθήκη, για να αναγνωρίσουν τη σκόνη. Οι ασθενείς την αναγνώρισαν. Και ψάξε-ψάξε βρέθηκε ότι το σακούλι δεν είχε ναφθαλίνη, αλλά ακετανιλίδη. Μόλις μαθεύτηκε ότι η ακετανιλίδη ελαττώνει πυρετό και πόνο, άρχισαν πανεπιστήμια και εταιρείες να πειράζουν το μόριο της για να κάνουν το φάρμακο καλύτερο. Τελικά βρήκαν ότι εάν του καρφώσουν ένα υδροξύλιο στην πάρα- θέση, και το κάνουν δηλαδή πάρα –υδρόξυ –ακετανιλίδη, το φάρμακο γίνεται αστέρι! Το νέο φάρμακο ονομάστηκε παρακεταμόλη. Εσύ γιατρούλη, παιδί μου ξέρεις τι είναι πάρα-υποκατάσταση;

Γέλασαν όλοι δυνατά και με την ψυχή τους. Ακόμα κι ο ιατρός. Που, όπως και οι υπόλοιποι της παρέας, απόψε κατάλαβε από το φίλο του το φαρμακοποιό ότι ο κόσμος του φαρμάκου εχει μόνο ένα κοινό με τον κόσμο του Ομήρου. Το πάθος για αποτέλεσμα. Και για το λόγο αυτό, ο κόσμος του φαρμάκου, σε αντίθεση με τον κόσμο του Ομήρου, αποδέχεται και συγχωρά ακόμη και το λάθος προκειμένου να βρεθεί η καλύτερη δυνατή θεραπεία. Κι αυτό γιατί στον πραγματικό κόσμο του φαρμάκου, σε αντίθεση με τον –εξωπραγματικό- κόσμο του Ομήρου, τίποτα δεν χαρίζεται. Όλα κατακτώνται…….

απο το δάκτυλο του Γαλιλαίου στο καλλυντικό του νυχιού

Μια επίσκεψη στο μουσείο της Ιστορίας της επιστήμης θα φέρει τον επισκέπτη σε επαφή με ένα ασυνήθιστα απροσδόκητο εύρημα: Στο μουσείο αυτό φυλάσσεται σε άριστη κατάσταση, το μεσαίο δάκτυλο του μεγάλου αστρονόμου και μαθηματικού Γαλιλαίου. Το δάκτυλο του μεγάλου επιστήμονα έφτασε ως τις ημέρες μας χάρις σε έναν antiquer ,τον Antonio Francesco Gori(1691-1757). Ο Gori έκοψε κρυφά το δάκτυλο του Γαλιλαίου στις 12 Μαρτίου του 1737 όταν η σωρός του Γαλιλαίου μεταφέρθηκε στο παρεκκλήσι της εκκλησίας των Αγίων Κοσμά & Δαμιανού (επί τη ευκαιρία είναι οι προστάτες των Φαρμακοποιών) για την νεκρώσιμη λειτουργία.

Ο Gori πούλησε το δάκτυλο του Γαλιλαίου στον βιβλιοθηκονόμο της Λωρεντιανής Βιβλιοθήκης Angelo M. Bandini ο οποίος το διέσωσε επιμελώς, και έτσι κατάφερε να φτάσει ως τις μέρες μας. Η εξέταση του νυχιού του Γαλιλαίου έδειξε ότι ο μεγάλος επιστήμονας πρέπει να έπασχε από άσθμα που τον τυραννούσε ξέχωρα από την τύφλωση του. Το νύχι του ηταν εμφανώς πολύ πιο καταπονημένο από το υπόλοιπο δάκτυλο
Ο Γαλιλαίος ηταν ανατρεπτικό στοιχείο στην εποχή του διότι κατεύθυνε τις παρατηρήσεις του όχι σε εκείνα τα στοιχεία που βρίσκονταν η φαίνονταν αλλά σε εκείνα τα στοιχεία που δεν βρίσκονταν η δεν φαίνονταν. Εφεύρε το τηλεσκόπιο για να δει εκείνα που δεν φαίνονταν ενώ ανέπτυξε τα μαθηματικά για να βρει εκείνο που ούτε φαινόταν ούτε βρισκόταν : Το ότι δηλαδή η γη κινείται.

Ακόμη και σήμερα χρησιμοποιούμε πολλές φορές το τηλεσκόπιο και το μικροσκόπιο για να δούμε τι υπάρχει , χωρίς να βλέπουμε η να σκεφτόμαστε τι δεν υπάρχει.

Η σύγχρονη χημική ανάλυση τόσο του νυχιού μας όσο και της μήτρας του, κατέδειξε ότι σε αντίθεση με την επιδερμίδα δεν υπάρχει ουροκανικό οξυ λόγω είτε ελλειψης είτε της απουσίας του ενζύμου διαμινάση της ιστιδίνης. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι το νύχι στερείται ένα βασικό φυσικό αντηλιακό φίλτρο του δέρματος. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την καμπυλότητα του νυχιού που το κάνει να συμπεριφέρεται σαν ένας φακός, κάνει το πιο σκληρό όργανο της επιφάνειας του δέρματος πολύ πιο ευπρόσβλητο στην ηλιακή ακτινοβολία σε σχέση με το υπόλοιπο δέρμα.

Επίσης στο σκληρό μας νύχι δεν βρέθηκαν τόσες φαινολικές ουσίες όπως στην μαλακότερη τρίχα. Δεν είναι τυχαίο το ότι πολλά καλλυντικά που διαφημίζονται ως σκληρυντικά των νυχιών προκαλούν ονυχόλυση επειδή περιέχουν φορμόλη ενώ πολλά βερνίκια των νυχιών που περιέχουν φαινόλη προκαλούν επίσης ονυχόλυση.

Όταν λοιπόν έρχεται ένα καινούργιο προϊόν θα πρεπει ο φαρμακοποιός να ψάχνει και να γνωρίζει όχι μόνο τι περιέχει αυτό το προϊόν αλλά και τι δεν περιέχει. Επίσης όταν ο επαγγελματίας φαρμακοποιός παρασκευάζει ένα φαρμακευτικό προϊόν για τα νύχια, η χημεία θα τον βοηθήσει όχι μόνο στα συστατικά που πρεπει να περιέχονται, αλλά και σε αυτά που δεν πρέπει να περιέχονται.

Απο το άλας της ζωής στον φυσιολογικό ορό: Η ιστορία του χλωριούχου Νατρίου

Το 1740, ο φαρμακοποιός G. Rouelle απογείωσε την χημική και φαρμακευτικη σκέψη εγκαινιάζοντας έναν καινούργιο όρο που έμελλε να παραμείνει μέχρι σήμερα σε κάθε σύγγραμμα που εμπεριέχει χημική ορολογία. Ο όρος αυτός ηταν η λέξη άλας. Ο Rouelle χρησιμοποίησε το όρο άλας, για να περιγράψει κάθε ουσία που παράγεται από την χημική αντίδραση ενός οξέος με μια βάση.

Το χλωριούχο Νάτριο (NaCl) είναι η χημική ονομασία για το μαγειρικό αλάτι, μολονότι οι δυο έννοιες δεν ταυτίζονται απόλυτα . Ο λόγος είναι ότι το μαγειρικό αλάτι περιέχει χλωριούχο Νάτριο μαζί με προσμίξεις άλλων αλάτων που είναι ευδιάλυτα στο νερό. Το χλωριούχο Νάτριο, είναι ένα άλας που παράγεται από την χημική αντίδραση του υδροχλωρικού οξέως με την ισχυρή βάση καυστικό Νάτριο σύμφωνα με την αντίδραση του Rouelle :

HCl + NaOH → NaCl + H2O
Οξυ + βάση →άλας + νερό

Αποτελεί μια από τις αρχαιότερες χημικές ενώσεις που ανακαλύφθηκαν από τον άνθρωπο, και η παρουσία του έχει συνδεθεί στενά με την θρησκεία, την πολιτική, την οικονομική , την Χημεία, την Φαρμακευτική, και ως εκ τούτου την Ιατρική.

Η βίβλος κάνει συχνότατη χρήση (τουλάχιστον 30 φορές ) της ονομασίας του αλατιού. Οι κυριότερες από τις παραπομπές αυτές, κατά την προσωπική άποψη του συγγραφέα, είναι η περιγραφή της στήλης άλατος της γυναίκας του Λωτ , ο υπαινιγμός του Ιώβ για την άξια και την νοστιμιά του κατά τη διάρκεια της δοκιμασίας του,(Ιώβ, 5:6), και η προσφώνηση του Ιησού για τους μαθητές του, και κατά συνέπεια για τους μελλοντικούς Χριστιανούς ότι αυτοί αποτελούν το αλάτι της ζωής (κατά Ματθαίον , 5 : 13). Οι Εβραίοι έκλειναν τις συναλλαγές τους ανταλλάσσοντας αλάτι μεταξύ τους.

Η πρώτη περιγραφή της Παρασκευής και χρήσης του, μας έρχεται από τους Κινέζους. Η αρχαιολογική έρευνα, έφερε στην επιφάνεια τον κινεζικό πάπυρο του Pang –Tao-Kan-Mud, που χρονολογείται το 2700 πχ. Ο πάπυρος αυτός περιλαμβάνει μεταξύ άλλων , τις δυο βασικές μεθόδους Παρασκευής του ,οι οποίες ελάχιστα διαφέρουν από τις σημερινές μεθόδους, καθώς και βασικά στοιχεία της φαρμακολογίας του.

Η ιατρική χρήση του αλατιού ήταν γνωστή στους Αιγυπτίους, οι οποίοι το χρησιμοποιούσαν εκτός των άλλων, και για την ταρίχευση. Ο πάπυρος του Ebers (1600 πΧ) περιγράφει πολλές συνταγές βασισμένες στο χλωριούχο Νάτριο, για την παρασκευή καθαρτικών και αντιμικροβιακων σκευασμάτων. Το χρησιμοποιούσαν επίσης για τον έλεγχο της αιμορραγίας, και , με τη μορφή κολπικού υπόθετου, για να επιταχύνουν την διαδικασία της γέννας.

Οι αρχαίοι Έλληνες είχαν επίσης εξωραΐσει την ύπαρξη του αλατιού. Ο Όμηρος το αποκαλούσε θεϊκό, άποψη που μάλλον δανείστηκε αργότερα ο Πλάτωνας όταν έλεγε ότι το αλάτι είναι η ουσία που αγαπήθηκε από τους θεούς. Στις θυσίες τους προς τους θεούς, συνήθιζαν να πετάνε αλάτι πάνω από τα θυσιαζομενα ζώα, γεγονός που οδήγησε αργότερα στην δημιουργία της δεισιδαιμονίας της κακοτυχίας εάν πέσει αλάτι από τα χέρια κάποιου .

Οι Αρχαίοι Έλληνες είχαν παρατηρήσει ότι η λήψη αλατιού με την τροφή, επηρέαζε βασικές λειτουργίες του σώματος όπως η πέψη και απέκκριση. Το αλάτι όμως αναδείχθηκε πλήρως σε φάρμακο από τον Ιπποκράτη (460πΧ), στα κείμενα του οποίου σώζονται αρκετές συνταγές με αλάτι. Έτσι, οι συνταγές αυτές περιγράφονται ως αποχρεμπτικές. Ένα μείγμα από νερό, αλάτι και ξύδι περιγράφεται ως εμετικό. Η κατάποση ενός μείγματος που αποτελούνταν κατά δυο τρίτα από γάλα αγελάδας και ένα τρίτο αλατόνερο, προτεινόταν ως αγωγή για τις νόσους του σπλήνα. Ένα μείγμα από αλάτι και μέλι εφαρμοζόταν τοπικά για τον καθαρισμό των ελκών του δέρματος. Ο Ιπποκράτης αναφέρει επίσης την εισπνοή ατμών από θαλασσινό νερό σαν ένα μέσο ανακούφισης από τα συμπτώματα του αναπνευστικού. Ο μεγάλος Έλληνας φαρμακοποιός και ιατρός Διοσκουρίδης (100μΧ) περιγράφει στο έργο του περί ύλης Ιατρικής (de materia medica) τις φαρμακευτικές εφαρμογές του αλατιού σαν εμετικό, τυλοφθόρο και καθαρτικό. Αργότερα ο Γαληνός (129-200μΧ), ανασκοπώντας όλες τις παρατηρήσεις των προηγούμενων, προσθέτει και τις κατάλληλες φαρμακοτεχνικές μορφές με βάση το αλάτι οι οποίες συμπεριλαμβάνουν τα πλύματα, τα υπόθετα , τα ενεματα (κλύσματα) τα έλαια και τις αλοιφές. Ο Γαληνός προσθέτει στο αλάτι και νέες ενδείξεις όπως η απώλεια υγρών, οι λοιμώξεις οι δερματοπάθειες και οι παθήσεις του αυτιού.

Την εποχή του Γαληνού η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία είχε καταφέρει χάρις τον Ελληνικό πολιτισμό και το Ρωμαϊκό δίκαιο να δημιουργήσει το mare nostrum. Η συντήρηση της αυτοκρατορίας γινόταν χάρις στην προστασία που της παρείχαν οι λεγεώνες της. Ένα μέρος της πληρωμής των Λεγεωνάριων ήταν και το αλάτι. (Sal). Λόγω αυτού του ιδιόρρυθμου τρόπου πληρωμής, που δείχνει την οικονομική άξια του αλατιού την εποχή εκείνη, καθιερώθηκε στα Αγγλικά ο όρος Salary που σημαίνει μισθός, και προέρχεται όπως βλέπουμε από την εξέλιξη της λατινικής λέξης Sal που σημαίνει αλάτι. Η λέξη στρατιώτης αποδίδεται στα αγγλικά ως Soldier, στα γαλλικά ως soldat αι στα ιταλικά ως soldato ακριβώς λόγω του τρόπου πληρωμής των λεγεωνάριων με αλάτι!


Οκτακόσια χρόνια μετά την εποχή του Γαληνού, ο άραβας Ιατρός Αβικέννας ( 980-1037μΧ) έθετε τις βάσεις της σύγχρονης Ιατρικής. Ο Αβικέννας χρησιμοποιούσε επίσης αλάτι στις συνταγές του. Ο Αβικέννας ήταν αυτός που επισήμανε ότι το θαλασσινό αλάτι έχει προσμίξεις ιωδίου.

Στο μεταξύ ο μεσαίωνας προχωρούσε, και μαζί με αυτό πλήθαιναν οι αλχημιστές. Το αλάτι είχε ιδιάζουσα θέση στους Αλχημιστές που το συμβόλιζαν με ένα τετράγωνο για να παριστά την τετράγωνη λογική και την ισορροπία. Τον ενδέκατο αιώνα μΧ ιδρύεται το πρώτο Ιατρικό Πανεπιστήμιο, η σχολή του Salerno. Η σχολή συνέχισε την χρήση του αλατιού, προσθέτοντας και δυο νέες ενδείξεις, την αναλγητική και την αντιπυρετική. Η σχολή του Salerno όμως, έμεινε γνωστή στην ιστορία του αλατιού διότι δημοσίευσε για πρώτη φορά τον κίνδυνο που υφίσταται από την υπερβολική κατανάλωση αλατιού: «Το αλάτι καταστρέφει το σπέρμα και την όραση, κάνει τον άνθρωπο χοντρό και πλαδαρό, δύστροπο, ψωριάρη, ωχρό και ρυτιδιασμένο…..»

Ο Αλχημιστής Παρακελσος (1493-1541) αποτελεί το άτομο που η Φαρμακευτική Ιστορία θα πρέπει να μνημονεύει συνεχώς, διότι λόγω των πεποιθήσεων του ότι η νόσος προέρχεται από εξωτερικούς παράγοντες, πίστευε ότι η θεραπεία της θα πρέπει να γίνει με την χρησιμοποίηση χημικών ουσιών οι οποίες εξουδετερώνουν τους παράγοντες αυτούς. Ο Παρακελσος, ήταν ο πρώτος που περιέγραψε το μηχανισμό της διουρητικής δράσης που προκαλείται λόγω της κατανάλωσης του άλατος, καθώς και τα φαινόμενα που σήμερα αποκαλούμε με τον όρο ‘κατακράτηση Νατρίου΄. Περιέγραψε επίσης συνταγές βασισμένες στο αλάτι για την αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας. Το 1644 ο ανθρωπος που εισήγαγε την χρήση του ζυγού στην Χημεία και την φαρμακευτικη, ο Johan Baptista Van Helmont, ανακάλυψε την ύπαρξη του Χλωριούχου Νατρίου στα ανθρώπινα ούρα, και κατάφερε να το απομονώσει από αυτά. Στην πορεία της μετάβασης από την Αλχημεία στην Χημεία και την φαρμακευτική, ο φαρμακοποιός Rudolf Glauber ( 1604-1664) κατόρθωσε να παρασκευάσει υδροχλωρικό οξυ ρίχνοντας χλωριούχο νάτριο στο θειικό οξυ. Τότε το αλάτι άρχισε να μελετάται ακόμη πιο εκτεταμένα από τους αλχημιστές ως τελευταία λύση για την παρασκευή του χρυσού, χωρίς όμως αποτέλεσμα.

Με την πτώση της Αλχημείας, παρατηρείται μια κάθετη πτώση του ενδιαφέροντος των χημικών για το αλάτι, ενώ αντίθετα οι φαρμακοποιοί που ασχολήθηκαν με την Αλχημεία πειραματίζονταν συνεχώς με αυτό. Τα φαρμακεία του 16ου αιώνα μνημόνευαν συνεχώς την προέλευση του αλατιού τους, οι τιμές του οποίου ήταν εξαιρετικά υψηλές. Αντίστοιχα υψηλή όμως ήταν και η φήμη του. Το 1774 ο φαρμακοποιός Paulini δημοσιεύει ένα βιβλίο που στην κυριολεξία «όλα τα έσφαζε και όλα τα μαχαίρωνε»! Aπό ούρα αγελάδας και περιττώματα, μέχρι αίμα νυχτερίδας κλπ. Κοινό συστατικό των περισσότερων από αυτές τις συνταγές ήταν το αλάτι.

Η σημασία της προέλευσης του αλατιού (ορυκτό η προϊoν εξάτμισης από τις αλυκές) εμφανίζεται μέχρι και την Φαρμακοποιία του 1833 στην Γερμανία. Από το 1850 και μετά, έπαψε να αναφέρεται η προέλευση του, λόγω του προσδιορισμού της χημικής του δομής. Τα δυο άτομα που συνθέτουν το αλάτι, είναι το Νάτριο και το Χλώριο, Το μεν Νάτριο απομονώθηκε σε καθαρή μορφή από τον Davy το 1807 με ηλεκτρόλυση, το δε Χλώριο από τον Σουηδό φαρμακοποιό Scheele το 1774, χωρίς όμως να πειραματιστεί με χλωριούχο νάτριο για την ανακάλυψη αυτή.

Εκείνος που υποπτεύθηκε ότι το αλάτι περιέχει Νάτριο , ήταν ο νοσοκομειακός φαρμακοποιός και κατόπιν χημικός Stahl (1660-1734), γνωστός για την θεωρία του φλογιστού. Ο άνθρωπος όμως που υπέδειξε ότι το αλάτι περιέχει Χλώριο, ήταν ο Γάλλος φαρμακοποιός Nicolas Leblanc το 1791. Tην εποχή εκείνη, η Γαλλική κυβέρνηση έψαχνε απεγνωσμένα να ανακαλύψει φτηνό τρόπο για την παραγωγή σόδας που την χρησιμοποιούσαν στην βιομηχανία των υφασμάτων.

O Leblanc θέρμανε το αλάτι προσθέτοντας θειικό οξύ. Το αποτέλεσμα ήταν να απελευθερωθεί αέριο υδροχλώριο. Στην συνεχεία πρόσθεσε στο υπόλειμμα ανθρακικό ασβέστιο , το οποίο αντέδρασε με το θειικό νάτριο του υπολείμματος και παρηχθηκε η σόδα. Με τον τρόπο αυτό, ο Leblanc που έγινε πάμπλουτος διότι κέρδισε έτσι το βραβείο της Γαλλικής κυβέρνησης που ήταν 100 χιλιάδες Γαλλικά φράγκα, έκανε μια από τις πιο σημαντικές τομές στην ιστορία της βιομηχανικής επανάστασης. Το αποτέλεσμα των ανακαλύψεων του Leblanc αναπτέρωσε το ενδιαφέρον των χημικών για την ουσία αυτή, γεγονός που οδήγησε αργότερα στις θεωρίες του ιοντικού δεσμού και της διάστασης των μορίων των αλάτων σε ιόντα παρουσία νερού, που διατυπώθηκαν από τον Arrhenius.

Όσοι φαρμακοποιοί της εποχής δεν είχαν ανάλογη τύχη με τον Leblanc, συνιστούσαν από τα φαρμακεία τους την χρήση του Χλωριούχου Νατρίου για την καταπολέμηση των γαστρεντερικων διαταραχών, για την δυσεντερία , για την υδρωπικία, την επιληψία και την σύφιλη. Το αλάτι όμως έμελλε να προκαλέσει για πρώτη φορά επίδειξη της φαρμακολογικής ισχύος του στους πολέμους του Μ. Ναπολέοντα. Ο αποδεκατισμός των στρατιωτών του στη Ρωσία οφειλόταν όχι μόνο στο κρύο αλλά και στο γεγονός ότι λόγω της έλλειψης αλατιού οι πληγές τους αδυνατούσαν να κλείσουν , με αποτέλεσμα το θάνατο τους. Το γεγονός αυτό προκάλεσε το έντονο ενδιαφέρον των φυσιολόγων και φαρμακολογιών της εποχής , που άρχισαν να μελετούν συστηματικά την φυσιολογία και φαρμακολογία του αλατιού. Πρώτα επικεντρώθηκαν σε συλλογή παρατηρήσεων που είχαν πρώτοι συλλέξει οι φαρμακοποιοί και οι φυσιοδίφες. Ο χώρος των φαρμακειών την εποχή εκείνη, αποτελούσε στην κυριολεξία την πηγή επιστημονικής βιβλιογραφίας, πειραματισμού και αντιπαράθεσης. Εάν έψαχνε κάποιος να βρει πληροφορίες για μια ουσία, δεν είχε παρά να επισκεφτεί ένα φαρμακοποιό. Κι αυτό γιατί ο φαρμακοποιός της εποχής εκείνης άκουγε από τον μπροστινό πάγκο τις παρατηρήσεις των ασθενών πελατών του, κάποιοι από τους οποίους ήταν επιστήμονες . Στην συνεχεία πήγαινε στο πάγκο του εργαστηρίου και προσπαθούσε να κάνει την σύνθεση.

Μια τέτοια ιδέα ήταν της μόδας στα φαρμακεία της εποχής εκείνης στη Γαλλία, την Γερμανία και την Αγγλία : Η ομοιόσταση. Κάποιοι φυσιοδίφες είχαν ανακαλύψει ότι υπάρχει βασική διάφορα ανάμεσα στην συμπεριφορά των ψαριών του γλυκού και του αλμυρού νερού. Τα ψαριά του αλμυρού νερού καταπίνουν συνέχεια νερό, ενώ αυτά του γλυκού, καθόλου. Το αίτιο και στις δυο περιπτώσεις ήταν ένα.: το χλωριούχο Νάτριο. Το ψάρι του αλμυρού νερού καταπίνει συνεχεία νερό για να υπερκεράσει την χαμηλή συγκέντρωση χλωριούχου νατρίου στο αίμα του, σε σχέση με το θαλασσινό νερό. Παρά τον όγκο των υγρών που καταπίνει, η διούρηση είναι ελάχιστη, όμως η αποβολή χλωριούχου νατρίου από τα νεφρά είναι ισχυρή, κι έτσι το ψάρι διατηρεί την ισορροπία αλάτων στο αίμα του. Αντίθετα στα ψαριά του γλυκού νερού, η συγκέντρωση του αλατιού είναι υψηλότερη στο αίμα τους σε σχέση με το νερό. Γι αυτό και αποφεύγουν να καταπιούν νερό για να μην προκληθεί αλατοδιουρηση . Οι ανακαλύψεις του Δαρβίνου ωθούσαν τους φυσιολόγους στο να ψάχνουν για μαθηματικές αναλογίες που θα ενίσχυαν η θα απέρριπταν την θεωρία της εξέλιξης. Όταν υποστηρίχτηκε ότι η συγκέντρωση του χλωριούχου Νατρίου στο αιμα βρισκόταν πολύ κοντά στην περιεκτικότητα του θαλασσινού νερού σε αλάτι (σήμερα δεν δεχόμαστε αυτήν τη θεωρία) γεγονός που συνηγορούσε υπέρ της άποψης ότι η ζωή ξεκίνησε στην θάλασσα, έγινε στην κυριολεξία επανάσταση στην έρευνα του χλωριούχου Νατρίου. Γνωρίζοντας τις παρατηρήσεις που έγιναν στα ψάρια, και πειραματιζόμενος σε θηλαστικά αυτή τη φορά, ο φυσιολόγος και φαρμακολόγος Claude Bernard διατυπώνει τη θεωρία του milieu exterieur, που ώθησε την έρευνα για την σύσταση των υγρών των ιστών, και τους μηχανισμούς της ομοιόστασης.

Το 1832, δυο Βρετανοί Ιατροί, οι Lewis και Latte άκουσαν σύμφωνα με την Ιστορία, τις θεωρίες της ομοιόστασης από τον φαρμακοποιό με τον οποίο συνεργάζονταν και έφτιαξαν το πρώτο ισότονο διάλυμα Χλωριούχου νατρίου (0.9 %) που το χρησιμοποίησαν επιτυχώς σε ασθενή που έπασχε από χολέρα. Τα αποτελέσματα ήταν τόσο ενθαρρυντικά, που το ισότονο διάλυμα χλωριούχου νατρίου άρχισε να μελετάται δια πασαν νόσον. Σε αυτό συνετέλεσε η εξέλιξη του φλεβοκαθετηρα, η αποστείρωση, η ανακάλυψη του πλαστικού, και η βελτίωση στις τεχνικές καθαρισμού του Χλωριούχου Νατρίου. Η έρευνα για το Χλωριούχο Νάτριο χρηματοδοτήθηκε λογω της μεγάλης πολιτικοοικονομικής σημασίας του : Το 1930 ο Γκάντι ξεκινάει την δική του πάλη ενάντια στην Αγγλική αποικιοκρατία, ζητώντας από τους Ινδούς να αψηφήσουν τον Αγγλικό νόμο που φορολογούσε υπέρμετρα το αλάτι, ενώ το διατηρούσε σε μονοπωλιακό καθεστώς.

Σήμερα, το ισοτονικό διάλυμα του χλωριούχου Νατρίου χρησιμοποιείται στην επείγουσα ιατρική για τις περιπτώσεις απώλειας υγρών και ηλεκτρολυτών, για τον έλεγχο της καρδιακής παροχής, για το πλύσιμο των ερυθρών αιμοσφαιρίων σε εξειδικευμένες μεταγγίσεις, ενώ αποτελεί έναν εξαίρετο φορέα για την διάλυση διάφορων φάρμακων. Επίσης χρησιμοποιείται σαν τοπικό ρινικό αποσυμφορητικο . Οι πνευμονολόγοι το χρησιμοποιούν για να μετρήσουν την βρογχική υπεραντιδραστικοτητα (Saline test). Η φαρμακευτικη ήταν πάντα το αλάτι της Χημείας.

Οι φαρμακοποιοί χρησιμοποιούν το αλάτι τόσο στον μπροστινό όσο και στον οπίσθιο πάγκο του φαρμακείου τους. Μια από τις χρήσεις του στο οπίσθιο πάγκο, είναι για να αποχωρήσουμε τις δυο φάσεις ενός γαλακτώματος . Εάν θέλετε να μάθετε τι κρύβει ένα γαλάκτωμα, ρίξτε του μπόλικο αλάτι, και τότε θα παρατηρήσετε ότι οι φάσεις του θα ξεχωρίσουν στην υδατική και την λιπαρή.

Απο το placebo στο nocebo

Αρκετοί αναγνώστες του προηγούμενου άρθρου μου ζήτησαν να αναφέρω το μηχανισμό δράσης του placebo. Οι έρευνες έχουν οδηγήσει μέχρι σήμερα στη διατύπωση τριών θεωριών για την ύπαρξη του φαινομένου placebo:

Θεωρία των ενδορφινών:

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος αντιδρά θετικά στην ιδέα λήψης ενός φαρμάκου που (πιστεύει ότι )θα αποκαταστήσει την υγεία του. Η αντίδραση του εγκεφάλου συνίσταται στην έκκληση ενδορφινών που αποτελούν το φυσικό παυσίπονο του οργανισμού. Οι Howard Fields, Donald Price, et al., κατάφεραν να αναστείλουν με Ναλοξόνη (ανταγωνιστής οπιοειδών) την αναλγησία που είχε προκληθεί από χορήγηση placebo

Θεωρία του Pavlov:

Με απλά λόγια, ο εγκέφαλος μαθαίνει ότι εάν η πρώτες του επαφές με τον ιατρό ή το φαρμακοποιό τον οδήγησε στη λήψη ενός φαρμάκου οδηγώντας τον έτσι στην αποκατάσταση της υγείας του, έκτοτε, κάθε φορά που θα έρχεται σε επαφή με τους συγκεκριμένους επιστήμονες θα λαμβάνει θεραπεία η οποία σίγουρα θα αποκαθιστά την υγεία του. Εάν τώρα αντικατασταθεί η πραγματική θεραπεία με το εικονικό φάρμακο, ο εγκέφαλος απαντά «Παυλωφικά» λόγω του φαινομένου της λευκής μπλούζας.

Θεωρία της προσδοκίας:

Με απλά λόγια, πρόκειται για την περίπτωση του παρατηρητή που επηρεάζει το ίδιο το πείραμα που κάνει: Ο ασθενής προσδοκά τόσο πολύ ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα στη θεραπεία, ώστε να αναζητεί εκ των προτέρων να το αποδείξει με στοιχεία. Το μοντέλο της προσδοκίας είναι γνωστό κι από άλλες περιπτώσεις της ψυχολογίας. Για παράδειγμα υπάρχουν πολλοί που πιστεύουν τόσο πολύ ότι θα ακούσουν κρυμμένα μηνύματα εάν ακούσουν ένα τραγούδι ανάποδα, που τελικά όταν κατά λάθος παιχθεί το τραγούδι ανάποδα, εκείνοι ακούνε τα μηνύματα που προσδοκούσαν να ακούσουν, χωρίς αυτό μα επιβεβαιώνεται από ουδέτερους παρατηρητές.

Γενετική θεωρία.

Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή που είναι σχετικά πρόσφατη, ορισμένοι άνθρωποι αντιδρούν θετικότερα στο placebo σε σχέση με άλλους, λόγω έκφρασης συγκεκριμένων γονιδίων που μάλιστα σχετίζονται με την επαγωγή ή μη επαγωγή της κατάθλιψης. Πιστεύεται ότι η απομόνωση των γονιδίων αυτών θα μας δώσει το γενετικό προφίλ που θα πρέπει να έχουν οι άνθρωποι που συμμετέχουν στις κλινικές δοκιμές των φαρμάκων ούτως ώστε να μηδενιστεί το φαινόμενο placebo.

Την στιγμή που μελετάται η σύνθεση των παραπάνω θεωριών για το placebo, μια νέα λέξη εμφανίζεται δειλά-δειλά στη βιβλιογραφία από το 1990 περίπου και μετά. Πρόκειται για τη λέξη Nocebo [θα (σε) βλάψω] που στην κυριολεξία αποτελεί το κατοπτρικό είδωλο της λέξης placebo [θα (σε) ευχαριστήσω]. Η λέξη παράγεται από το λατινικό ρήμα Nocere που σημαίνει προξενώ ζημιά.

Η ανάγκη για την εμφάνιση της λέξης αυτής ήταν η παρατήρηση ότι όπως υπάρχουν ασθενείς που θεραπεύονται με την εικονική θεραπεία επειδή πιστεύουν ότι θα θεραπευτούν (placebo effect) έτσι υπάρχουν και ασθενείς στους οποίους ακόμη και η εικονική θεραπεία τους προξενεί ανεπιθύμητες ενέργειες επειδή πιστεύουν ότι οποιοδήποτε φάρμακο κι αν λάβουν, αυτό θα τους βλάψει (Nocebo effect). H έννοια του nocebo είναι πολύ γνωστή στην εθνοφαρμακολογία, λόγω της εξοικείωσης των επιστημόνων με την έννοια του Voodoo.

Ο διαχωρισμός της έννοιας του nocebo από την έννοια του placebo, καθώς και η χρήση σύγχρονης τεχνολογίας και γοννιδιωματικής για την τελική επίλυση του προβλήματος της θετικής ή αρνητικής ψυχολογικής επίδρασης στη φαρμακοθεραπεία, αναμένεται να επιφέρει εξελίξεις που θα οδηγήσουν σε περαιτέρω βελτίωση του τρόπου με τον οποίον γίνονται οι κλινικές δοκιμές των φαρμάκων.