Φαντασία και λογική στον κόσμο του φαρμάκου: Η ιστορία της Cis – platin.

Το όραμα για την κατάκτηση του διαστήματος εχει μια ηλικία γύρω στα 150 περίπου χρόνια, από τότε που ο Ιούλιος Βερν άρχισε να το μορφοποιεί μέσα από τα κλασσικά του πλέον μυθιστορήματα. Για να κατακτήσει όμως το διάστημα, ο ανθρωπος χρησιμοποίησε εν κατακλείδι όχι πάνω από 10 εξισώσεις της φυσικής. Το κύριο βάρος έπεσε στις εξισώσεις της βαρύτητας, της κινητικής ενέργειας, της ορμής και κρούσης, και των νόμων της θερμοδυναμικής. Το πρόβλημα για την κατάκτηση του διαστήματος δεν ήταν το να βρεθεί η εξίσωση, αλλά το να γίνουν οι μετρήσεις της με εξαιρετική ακρίβεια. Αντίθετα το όραμα της υγείας εχει τέτοια ηλικία, όση είναι η ηλικία του Homo Sapiens. Χιλιάδες εξισώσεις από όλες τις επιστήμες, χιλιάδες, σχεδιασμοί πειράματα, θεωρίες, παρατηρήσεις και μελέτες έγιναν, γίνονται, και θα γίνουν, προκειμένου να σχεδιαστούν καλύτερα φάρμακα. Ανάμεσα στην ιστορία αυτή του κόσμου των φαρμάκων, αξίζει να σταθεί κανείς σε στιγμές της ιστορίας των αντικαρκινικών φαρμάκων, γιατί η αντιμετώπιση της νόσου αποτελεί την Νο1 πρόκληση για τον εικοστό πρώτο αιώνα στον χώρο της υγείας.

Η ιστορία των αντικαρκινικών φαρμάκων είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα για δύο λόγους:

• Πρώτον διότι η μάχη ενάντια στον καρκίνο περνάει αναγκαστικά μέσα από την κατανόηση από τους επιστήμονες του τι είναι ζωή. Μέχρι σήμερα δεν έχει δοθεί ικανοποιητικός ορισμός γιατί, όσο πασχίζουν να την μελετήσουν, τόσο εκείνη τρέχει και εξελίσσεται.
• Δεύτερον, διότι μη ξέροντας τι ακριβώς είναι η ζωή, επιστρατεύεται η πεμπτουσία, τόσο της λογικής, όσο και της φαντασίας για την ανεύρεση αποτελεσματικών αντικαρκινικών φαρμάκων. Έτσι, ακόμη και τα λάθη στην έρευνα του καρκίνου, όχι απλά επιτρέπονται, αλλά επιβάλλονται προκειμένου να αποκτηθεί γνώση, έστω και με παρά φύσιν μεθόδους. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι η ιστορία της Cis-platin.

O όρος Cis-platin, αποτελεί εμπειρική ονομασία του αντικαρκινικού φαρμάκου διχλωροδιαμινολευκόχρυσου. Ο Χημικός του τύπος είναι Cis - [Pt Cl2 (NH3) 2]. H ανόργανη αυτή ένωση, ανήκει στα σύμπλοκα των μετάλλων και πρωτοσυντέθηκε το 1844 από τον Ιατρό και Χημικό Μ. Peyrone, ο οποίος διέθετε εργαστήριο στην πόλη Liebig (Giessen). Για τον λόγο αυτό, μέχρι τη δεκαετία του 60, έφερε το όνομα Χλωρίδιο του Peyrone. H χημική του δομή επιβεβαιώθηκε το 1893, από τον Νομπελίστα Alfred Werner (1866-1918). Έκτοτε, κανείς δεν ξανά ασχολήθηκε με την ουσία αυτή.





Το 1961, προσλαμβάνεται στο πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν ένας βιοφυσικός, ο Dr. Barnett Rosenberg, για να στηθεί το αντίστοιχο τμήμα του πανεπιστημίου. Ο Rosenberg δήλωνε ότι δεν έχει καθόλου καλό υπόβαθρο στη βιολογία. Αυτό όμως δεν τον εμπόδισε να έχει καλή φαντασία.

Dr. Barnett Rosenberg

Ο Rosenberg παρακολούθησε ατέλειωτες ώρες στο μικροσκόπιο την διαίρεση του κυττάρου μέσω της διαδικασίας της μίτωσης. Οι εικόνες της μιτωτικής ατράκτου στα μάτια του Rosenberg έμοιαζαν εξαιρετικά με την εικόνα του μαγνητικού πεδίου που σχηματίζεται όταν τα ρινίσματα σιδήρου διευθετούνται υπό την επίδραση ενός μαγνήτη. Έτσι, αποφάσισε να μελετήσει την επίδραση του ηλεκτρομαγνητικού πεδίου στο διαιρούμενο κύτταρο, με στόχο να μπορεί να επηρεαστεί στο μέλλον η διαίρεσή του.

Επάνω: Η μιτωτική άτρακτος που σχηματίζεται κατά τη διαίρεση κάθε ευκαρυοτικού κυττάρου. Κάτω: Φωτογραφία του μαγνητικού πεδίου. Η ομοιότητα είναι εκπληκτική.

Για το σκοπό αυτό, αποφάσισε να μελετήσει κυτταρικές σειρές, τοποθετώντας τις, σε θρεπτικό διάλυμα το οποίο διαπερνούταν από ηλεκτρικό ρεύμα, μέσω 2 ηλεκτροδίων, που ήταν βυθισμένα στο διάλυμα της καλλιέργειας. Έτσι, ο σωλήνας της κυτταροκαλλιέργειας έμοιαζε με ηλεκτρολυτική συσκευή.
Για να τεστάρει και ρυθμίσει τη συσκευή, ο Rosenberg και οι συνεργάτες του, χρησιμοποίησαν στελέχη του βακτηριδίου Ε. Coli. Τα μικρόβια ως γνωστόν, δεν χαρακτηρίζονται από παρουσία μιτωτικής ατράκτου κατά τη διαίρεσή τους (calibration). Ως ηλεκτρόδια, χρησιμοποιήθηκαν πλάκες από λευκόχρυσο λόγω της χημικής αδράνειας του συγκεκριμένου μετάλλου. Ύστερα από μερικές ώρες, ο Rosenberg διέκοψε την παροχή ρεύματος στα ηλεκτρόδια, και εξέτασε τον αριθμό των βακτηριδίων και τη μορφή τους. Τότε, παρατήρησε με έκπληξη ότι η ανάπτυξη των βακτηριδίων είχε σταματήσει, ενώ το μήκος του κάθε βακτηριδίου, ήταν κατά μέσο όρο 300 φορές μεγαλύτερο από το φυσιολογικό. Επομένως, τα βακτηρίδια επιμηκύνονταν αλλά δεν διαιρούνταν. Η ομάδα είχε κάνει μια σημαντική ανακάλυψη: Υπήρχε κάτι μέσα στην καλλιέργεια που επιμήκυνε τα βακτήρια, αλλά ανέστειλε την διαίρεσή τους.


Έπειτα από πολύωρες και πολύπλοκες χημικές αναλύσεις, βρέθηκε ότι μέσα στην καλλιέργεια είχε παραχθεί Cis-platin από την ηλεκτροχημική αντίδραση του λευκόχρυσου των ηλεκτροδίων με τα αμμωνιακά και χλωριούχα άλατα του θρεπτικού υλικού της καλλιέργειας. Οι ερευνητές σκέφτηκαν ότι εάν η cis-platin σταματά τη διαίρεση , τότε ίσως αποδειχτεί ότι έχει αντικαρκινική δράση.

Το 1968, η ομάδα του Rosenberg ξεκίνησε πειράματα σε ποντίκια. Επιλέχθηκαν 2 μοντέλα, ένα με λευχαιμία, και ένα με σάρκωμα. Τα αποτελέσματα ήταν καταπληκτικά. Ενώ τα ποντίκια-μάρτυρες πέθαναν 20 μέρες μετά τη μεταμόσχευση του όγκου, στα ποντίκια που ενέθηκε cis-platine ο όγκος είχε εξαφανιστεί.

φωτ: Διαδοχικές φωτογραφίες 2 ποντικών στα οποία προκλήθηκε πειραματικός καρκίνος (σάρκωμα 180). Στο ποντίκι της άνω φωτογραφίας δεν χορηγήθηκε καμία φαρμακευτική αγωγή. Πέθανε 21 ημέρες μετά την πρόκληση, έχοντας αναπτύξει όγκο βάρους 3 γραμμαρίων. Στο ποντίκι της κάτω φωτογραφίας χορηγήθηκε cis-platin της 8η ημέρα μετά την πρόκληση. O όγκος σχεδόν εξαφανίστηκε μέσα σε έξι ημέρες μετά την έναρξη της αγωγής. Το ποντίκι πέθανε 3 χρόνια αργότερα, λόγω γήρατος. (πηγή: Rosenberg, B. In Nucleic Acid-Metal Ion Interactions. T. G. Spiro, Ed. John Wiley & Sons, Inc.: New York, 1980, Vol. 1, pp. 1-29.)

Τα αποτελέσματα φαίνονταν τόσο ενθαρρυντικά, που έκαναν τον πρόεδρο των ΗΠΑ Richard Nixon, να αναφωνήσει το 1973 ότι νικήθηκε ο καρκίνος, παρόλο που η επιστημονική κοινότητα υποδέχτηκε με αδιαφορία την ανακάλυψη της ομάδας του Rosenberg. Η αδιαφορία σταμάτησε, μόνο όταν λίγα χρόνια αργότερα ο Sir Alexander Haddow, απέδειξε ότι η cis-platin ήταν δραστική έναντι του μελανώματος στα ποντίκια.

Το 1978, το φάρμακο πήρε έγκριση από τον FDA. Η εκτεταμένη μελέτη, αφενός μεν των χημικών, αφετέρου δε, των βιολογικών του ιδιοτήτων, οδήγησε σε τροποποίηση του μορίου του, με στόχο τον περιορισμό των ανεπιθύμητων ενεργειών (κυρίως την εκτεταμένη νεφροτοξικότητα και ωτοτοξικότητα). Ο ίδιος ο Rosenberg συνέθεσε την καρβοπλατίνη που σήμερα χρησιμοποιείται ευρέως.

καρβοπλατίνη

Σήμερα γνωρίζουμε για τις πλατίνες ότι:

1. Εμφανίζουν ευρύ φάσμα αντικαρκινικής δράσης έναντι τόσο χημειοάντοχων και χημειοευαίσθητων όγκων.

2. Εμφανίζουν δραστικότητα έναντι, τόσο βραδυαναπτυσσόμενων, όσο και ταχυαναπτυσσόμενων όγκων.

3. Δεν εμφανίζουν εξειδίκευση για κάποιες ιδιαίτερες σειρές όγκων.

4. Εμφανίζουν δραστικότητα έναντι ιοεπαγώμενων, χημειοεπαγώμενων καθώς και μεταμοσχευόμενων όγκων.

5. Προσβάλλουν συμπαγείς και μη συμπαγείς όγκους.

Ο μηχανισμός δράσης τους δεν είναι πλήρως διασαφηνισμένος. Γνωρίζουμε ότι δρουν υποκαθιστώντας το χλώριο τους με τις νουκλεοτιδικές βάσεις του DNA. Για να συμβεί αυτό, το μόριο της πλατίνης προσλαμβάνει νερό. Αυτό γίνεται στο ενδοκυτταρικό περιβάλλον λόγω του ότι επικρατούν χαμηλότερες συγκεντρώσεις ιόντων χλωρίου. Το αποτέλεσμα της προσβολής της cis-platin είναι ο σχηματισμός σταυροδεσμών στο DNA. Η διαδικασία αυτή ενεργοποιεί το μηχανισμό αποκοπής του μη φυσιολογικού DNA, γεγονός που τελικά οδηγεί στον κυτταρικό θάνατο (απόπτωση).

φωτ: Σχηματισμός σταυροδεσμών στο DNA από τη σισπλατίνη (πράσινο χρώμα)

Η έρευνα για τις πλατίνες συνεχίζεται και δίνει συνεχώς νέα στοιχεία. Σήμερα για παράδειγμα, γνωρίζουμε ότι η αποτελεσματικότητά τους είναι μεγαλύτερη όταν χορηγηθούν ενδοπεριτοναϊκά (IP), σε σχέση με την ενδοφλέβια χορήγηση (IV).
Η έρευνα φέρνει επίσης στην επιφάνεια τρόπους για την in vitro, προς το παρόν ελαχιστοποίηση της ανθεκτικότητας των όγκων στις πλατίνες όπως:

· Αναστροφή των ελαττωματικών κυτταρικών συσσωρεύσεων, με τη χρήση του φαρμάκου διπυριδαμόλη: Είναι γνωστό ότι η ικανότητα των αντιμεταβολιτών για de novo αναστολή της βιοσύνθεσης δεοξυριβονουκλεοτιδίων περιορίζεται λόγω της ικανότητας των κυττάρων να προσλαμβάνουν νουκλεοσίδια από το εξωτερικό περιβάλλον. Η διπυριδαμόλη είναι ένα γνωστό και καταξιωμένο αντιαιμοπεταλιακό φάρμακο, που χρησιμοποιείται σε συνδυασμό με την ασπιρίνη για την πρόληψη των αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων. Υποστηρίζεται ότι η διπυριδαμόλη αναστέλλει την μεταφορά νουκλεοσιδών από το εξωτερικό περιβάλλον προς το εσωτερικό του κυττάρου και με τον τρόπο αυτό αυξάνει την δραστικότητα των αντιμεταβολιτών.

· Αναστολή της επιδιόρθωσης του DNA με τη χρήση υδροξυουρίας, νοβοβιοκίνης, και 5-aza-2-δεοξυκυτιδίνης (DAC).
· Aναστολή του συστήματος γλουταθειόνης με τη χρήση του σουλφοξιμίδιου της βουθειονίνης (BSO).

Aπό πλευράς σύνθεσης νέας γενιάς πλατινών, η έρευνα προσανατολίζεται σε ανάλογα της Cis-platin που θα εμφανίζουν μεγαλύτερη εκλεκτικότητα, αυξημένο θεραπευτικό δείκτη και τροποποιημένες φαρμακοχημικές ιδιότητες όπως η διαλυτότητα, για να μπορούν να χορηγηθούν και από άλλες οδούς.

Οι ερευνητές αναζητούν ανάλογα της Cis-platin που θα εμφανίζουν:
· Ουδετερότητα στο ηλεκτρικό τους φορτίο για να μπορούν να διαπεράσουν ευχερέστερα τους λιπιδικούς φραγμούς, όπως οι κυτταρικές μεμβράνες.
· Παρουσία δύο τουλάχιστον μετακινούμενων ομάδων που να βρίσκονται σε θέση cis- η μια ως προς την άλλη. Αυτό θα επιτρέπει την δημιουργία δεσμών με το DNA και/ή τις πρωτεΐνες.
· Παρουσία χημικά αδρανών βιολογικών εξέδρων (inert carrier ligands), συνήθως όχι παράγωγα του τεταρτοταγούς αμμωνίου, για να σταθεροποιηθεί περαιτέρω ο δεσμός υδρογόνου που σχηματίζεται με τις νουκλεοτιδικές βάσεις.

Πάνω απ’ όλα όμως, απαιτείται περισσότερη φαντασία. Η λογική μας κάνει να γνωρίζουμε πώς λειτουργεί η ζωή. Η φαντασία όμως, θα μας βοηθήσει να καταλάβουμε το τι είναι ζωή.
Εκεί κάπου είναι κρυμμένο το μυστικό του καρκίνου. Όταν αποκαλυφθεί, τότε τα φάρμακα που θα επιλέγουν να σταματήσουν τη ζωή των καρκινικών κυττάρων για να επιτραπεί η ζωή των φυσιολογικών κυττάρων, θα γίνουν εξυπνότερα, και επομένως καλύτερα.

Οι τρίχες του Leonardo da Vinci

Πέρασε αρκετός καιρός μέχρι να ασχοληθεί η επιστήμη με την ομορφιά των μαλλιών. Το σίγουρο όμως από πλευράς Ιστορίας είναι ότι οι αρχαίοι Έλληνες είχαν ασχοληθεί και με τα δυο, και μάλιστα συνδυαστικά. Οι αρχαίοι Έλληνες γνώριζαν το φαινόμενο του στατικού ηλεκτρισμού των μαλλιών δοκιμάζοντας το ήλεκτρον (κεχριμπάρι) που τρίβοντας το με μαλλί αποκτά ηλεκτρικό φορτίο και μπορεί να έλκει τις τρίχες του κεφαλιού μας.

Εκείνος όμως που ανακάλυψε και χρησιμοποίησε παραγωγικά την ικανότητα της τρίχας να προσλαμβάνει υγρασία ηταν ο πολυμήχανος και ανήσυχος νους του Leonardo da Vinci. Όπως βλέπετε από την παραπάνω φωτογραφία, ο Leonardo da Vinci είχε μακρύ μαλλί. Ο διάσημος επιστήμονας περνούσε αρκετές ώρες στο αίθριο για να δοκιμάσει τις μηχανές του και θα πρέπει να εισέπραξε αρκετή βροχή μέχρι να δοκιμάσει πλήρως την αξιοπιστία τους. Έτσι, ο Leonardo da Vinci πρόσεξε την ικανότητα της μακριάς τρίχας των μαλλιών του να επιμηκύνεται όταν προσλαμβάνει υγρασία.

Ο Leonardo da Vinci σκέφτηκε να εκμεταλλευτεί την δύναμη και την ελαστικότητα του μαλλιού. Έδεσε λοιπόν την τρίχα του με ένα αντικείμενο για να είναι πάντα τεταμένη, και στην άλλη άκρη της πρόσδεσε έναν μοχλό. Έτσι ανακαλύφθηκε το υγρόμετρο, το όργανο που μετράει την υγρασία της ατμόσφαιρας. Η αρχή αυτή του Leonardo da Vinci χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα για την κατασκευή των υγρόμετρων.

Οι δεσμοί υδρογόνου που σχηματίζονται μέσα στην α-έλικα της κερατίνης είναι το αίτιο της υγρασίας των μαλλιών. Χάρις τους δεσμούς αυτούς μπορούμε να κάνουμε χωρίστρα στο μαλλί, και να του δώσουμε προσωρινά όποια φόρμα θέλουμε. Ένα gel στην συνέχεια θα τους δώσει το τελικό επιθυμητό σχήμα.

Άραγε τι όργανα και τι καλλυντικά θα σχεδίαζε ο Leonardo da Vinci εάν γνώριζε την ύπαρξη των χημικών δεσμών της κερατίνης;

OTC: Ο ρόλος του φαρμακοποιού στην ενημέρωση του ασθενή

Στην εποχή που προηγήθηκε της έλευσης των φαρμάκων που μπορούν να χορηγηθούν και χωρίς ιατρική συνταγή (over the counter drugs, OTC), ο φαρμακοποιός γνώριζε την φαρμακευτική αγωγή που λάμβανε ο ασθενής, μέσω της εκτέλεσης της συνταγής του ιατρού. Ο ιατρός με τη βοήθεια του βιβλιαρίου υγείας μπορούσε να γνωρίζει σχεδόν τα πάντα σχετικά με την κατάσταση υγείας και τη φαρμακευτική αγωγή του πελάτη του. Με την έλευση όμως των OTC διαμορφώνεται ένα νέο σκηνικό: Ο πελάτης επισκέπτεται τον φαρμακοποιό ο οποίος καλείται να κρίνει εάν η κατάσταση του πελάτη του αποτελεί απειλή για την υγεία του και επομένως θα παραπέμψει το περιστατικό στον ιατρό, ή πρόκειται απλώς για μια προσωρινή δυσλειτουργία, στις παρυφές μεταξύ υγείας και νόσου, που θα αντιμετωπίσει με τη χρήση ενός OTC φαρμάκου. Η αλλαγή αυτή του σκηνικού, εχει άμεσες συνέπειες :

· Για το φαρμακοποιό ο οποίος θα πρέπει να ενισχύσει κατά πολύ την κρίση του με βάση γνωσιακά κριτήρια: Οι πελάτες του φαρμακείου χρεώνουν την αποτυχία της διαχείρισης της νόσου αλλά και της προτεινόμενης φαρμακευτικής αντιμετώπισης στον φαρμακοποιό και όχι στην παρασκευάστρια εταιρεία.
· Για τον ιατρό ο οποίος για πρώτη φορά δεν θα βλέπει-ξέρει απόλυτα το τι ακριβώς λαμβάνει ο ασθενής του από πλευράς φαρμακευτικής αγωγής, αφού τα OTC δεν δίνονται αναγκαστικά με συνταγή ιατρού, και δεν αναγράφονται στα βιβλιάρια υγείας του ασθενή.

Έτσι, ο φαρμακοποιός γίνεται στην κυριολεξία ο τοποτηρητής (gate keeper) της φαρμακευτικής αγωγής του ασθενή. Εκ πρώτης όψεως αυτό φαίνεται σωστό και δίκαιο: Ο φαρμακοποιός είναι αναμφίβολα ο κατεξοχήν επιστήμονας με την ειδική και σφαιρική γνώση για το φάρμακο. Κι αυτό διότι εχει εκπαιδευτεί σε θέματα που αφορούν όχι μόνο την παρασκευή και κατασκευή του αλλά και με τις ασυμβασίες του, τις αλληλεπιδράσεις του , τις ανεπιθύμητες ενέργειες του, ακόμη και με τη φαρμακογεννετική του. Η εκπαίδευση επομένως που εχει λάβει, καθιστά ουσιαστικά τον φαρμακοποιό ως «μηχανικό φαρμάκων».

Η πραγματικότητα όμως των OTC ζητά από τον φαρμακοποιό να κατέχει εκτός από το ρόλο του «μηχανικού» και τον ρόλο του «οδηγού», γιατί σε εκείνον πέφτει το βάρος και της κρίσης για την κατάσταση του πελάτη και της συμβουλής που θα δώσει σε αυτόν. Τη δε συμβουλή, θα την δώσει σε ένα περιβάλλον διαφορετικό από αυτό που υπάρχει στο ιατρείο όπου κυριαρχεί το φαινόμενο της λευκής μπλούζας.

Πράγματι, ο ασθενής προσέρχεται στο φαρμακείο κάτω από διαφορετικές συνθήκες:

Είτε είναι εντελώς ανυποψίαστος για το πρόβλημα του.
Είτε είναι ευαισθητοποιημένος, και μάλιστα εχει πιθανώς δει κάποια διαφήμιση ΟTC φαρμάκου στα ΜΜΕ.
Είτε είναι συνειδητοποιημένος και απλά θέλει να αποφύγει μια ενδεχόμενη ιατρική επίσκεψη.
Είτε ισχύουν όλα τα παραπάνω αλλά εκφράζει σαφή προτίμηση στις ήπιες- φυσικές αλλά ταυτόχρονα εγκεκριμένες θεραπείες.

Η διαφήμιση από μόνη της δεν επιτυγχάνει το σκοπό της εάν η συχνότητα της δεν είναι επαρκής (share of mind) και το μήνυμα της δεν είναι ξεκάθαρο(product benefit). Ακόμη όμως κι αν ισχύουν οι δυο παραπάνω προϋποθέσεις, η διαφήμιση, που σκοπός της είναι να φέρει (νέους ή ήδη ικανοποιημένους) πελάτες μέχρι την πόρτα του φαρμακείου (awareness) δεν μπορεί από μόνη της να στηρίξει επαρκώς τα OTC. Κι αυτό γιατί τα προϊόντα αυτά περιέχουν βιολογικά ενεργές ουσίες , και επομένως εμφανίζουν δυνητικά ανεπιθύμητες ενέργειες και αλληλεπιδράσεις με φάρμακα και τροφές, ενώ σε μερικές περιπτώσεις υπάρχουν και αντενδείξεις για τη χορήγηση τους. Ωστόσο, το γεγονός αυτό εξηγεί από μόνο του γιατί το μοναδικό κανάλι διανομής των προϊόντων αυτών, πρέπει να είναι το φαρμακείο: Γιατί η διακίνηση των OTC απαιτεί γνώση την οποία (θα πρέπει να ) κατέχει ο φαρμακοποιός.

Η γνώση του φαρμακοποιού αναδεικνύεται στον τρίτο πιο σημαντικό παράγοντα , μετά τη θέση του φαρμακείου και τον αριθμό των πιστών πελατών του. Για τα φαρμακεία μάλιστα που δεν έχουν το προνόμιο να βρίσκονται απέναντι από Νοσοκομεία, κέντρα υγείας, ΙΚΑ κλπ η κατοχή γνώσης αποτελεί τον πιο σημαντικό παράγοντα διότι μπορεί να επιφέρει νέους πελάτες (Knowledge driven category management). Πράγματι, η χρήση της γνώσης αυτής για την ενημέρωση του ασθενή, σε συνδυασμό με τη θέληση του φαρμακοποιού και την ικανότητα του να ασχολείται με τον ασθενή επιφέρει στον φαρμακοποιό πολύ πιο πιστούς πελάτες από εκείνους που επιφέρουν οι «πελάτες με συνταγή ιατρού».

H γνώση είναι τέλος, ένας πολύ σημαντικός παράγοντας γιατί η κατοχή της από το φαρμακοποιό αυξάνει το βαθμό εμπιστοσύνης μεταξύ της φαρμακευτικής εταιρείας και του φαρμακοποιού σε σχέση με την πληροφοριακή τύχη του φαρμάκου της. Επομένως η κατοχή γνώσης ελκύει περισσότερους επενδυτές στο φαρμακείο διότι απλούστατα εκτός από την αύξηση του τζίρου, οι σοβαρές φαρμακευτικές εταιρείες ενδιαφέρονται και για την καλομεταχείριση του προϊόντος τους: Εάν για ένα προϊόν δημιουργηθεί δια χειρός φαρμακοποιού είτε υπερβολική προσδοκία που δεν επαληθευτεί στην πράξη, είτε άγνοια χρησιμοποίησης, είτε χρησιμοποίηση σε λάθος περιστατικό, είτε κλονιστεί το profile ασφαλείας του προϊόντος, τότε, οι αρχικές καλές πωλήσεις δεν θα συνεχίσουν να έρχονται και το προϊόν είτε θα κάθεται στα ράφια, είτε θα απαιτείται πολύ πιο τολμηρό κόστος διαφήμισης για την ενεργή του προώθηση. Για το λόγο αυτό, η έλλειψη γνώσης οδηγεί συχνά στην μετακύλιση προϊόντων σε διαφορετικά κανάλια διανομής με οδυνηρές συνέπειες για τα φαρμακεία, που ήδη βιώνουν την απώλεια στα βρεφικά γάλατα, σε μερικά παυσίπονα, σε φαρμακευτικά βότανα, σε φακούς επαφής, σε στοματικά διαλύματα, σε φαρμακευτικά καλλυντικά, σε συσκευές χορήγησης φαρμάκων (νεφελοποιητές) και σε υγρά συντήρησης φακών επαφής, σε προϊόντα που περιέχουν βιταμίνες κλπ.

Η ιστορία εχει αποδείξει ότι οι φαρμακοποιοί ξέρουν να «γεννούν» OTC προϊόντα : Ας μην ξεχνάμε ότι η Coca-cola, η σοκολάτα και το milk shake αποτελούν εφευρέσεις φαρμακοποιών φαρμακείου. Η κατοχή γνώσης από το σύγχρονο φαρμακοποιό, που δεν έχει πια το χρόνο για να παρασκευάζει φάρμακα, αποτελεί ένα σημαντικότατο εφόδιο που βοηθήσει στην αύξηση της επιχειρηματικότητας του γιατί είναι εκείνος που εκτός από το προϊόν διαθέτει και τη συμβουλή και μάλιστα με μηδέν κόστος για τον πελάτη.

Ξανθό μαλλί χρώματος πράσινου

Η παραπάνω φωτογραφία δείχνει το πώς ξεκίνησε την καριέρα της η διάσημη ξανθιά ηθοποιός Kim Bassinger. Η ηθοποιός δούλευε ως φωτομοντέλο στην αμερικανική εταιρεία που Δημιούργησε ο John Breck, ο άνθρωπος που ανακάλυψε το σαμπουάν το 1930. Τα μοντέλα του Breck άφηναν πάντα εποχή στις διαφημίσεις του σαμπουάν της εταιρείας και δημιουργούσαν πρότυπα ως προς το χρωμα και τη φόρμα των μαλλιών τους. Το ξανθό μαλλί ασκούσε πάντα μια γοητεία, ιδιαίτερα στις χώρες που δεν βρίσκεται σε αφθονία στους πληθυσμούς.

Με την άνοδο του βιοτικού επιπέδου προκλήθηκε μια αναστρέψιμη, μη-γενετικής φύσης μετάλλαξη του ξανθού μαλλιού σε πράσινο (!). Το φαινόμενο αυτό οφείλεται στην ύπαρξη χλωρίου σε υψηλές συγκεντρώσεις στις πισίνες που χρησιμοποιούν ανακυκλούμενο νερό. Επίσης οι κακής ποιότητας υδραυλικές εγκαταστάσεις των σπιτιών αποδεσμεύουν περίσσεια χαλκού στα σημεία που υπάρχει θέρμανση του νερού (πχ παλιά θερμοσίφωνα) Σαν αποτέλεσμα, το ξανθό μαλλί βάφεται πράσινο.

Εάν τύχει τέτοιο περιστατικό σε πελάτη του φαρμακείου σας , ζητείστε του να εφαρμόσει στο μαλλί του χυμό λεμονιού. Μια καλή επίσης λύση που όμως απαιτεί κάποια προσοχή είναι να διαλύσετε 10 ασπιρίνες σε 250 ml θερμού ύδατος και να απλώσετε το διάλυμα στο κεφάλι. Κατόπι, απομακρύνετε γρήγορα το διάλυμα με λούσιμο του μαλλιού .

Εαν έχετε ασθενή που λαμβάνει αντιπηκτικά ή αντιαιμοπεταλικά φάρμακα μην παίζετε με τη φαρμακοκινητική της ασπιρίνης, η καλύτερη λύση είναι η πρόληψη. Συμβουλέψτε τους πελάτες σας να λούζουν τα μαλλιά τους με κανονικό νερό της βρύσης πριν μπουν στην πισίνα. Έτσι, τα μαλλιά θα προσροφήσουν πολύ λιγότερο νερό από την πισίνα και το φαινόμενο είτε δεν θα εμφανιστεί, είτε θα έχει περιορισμένη έκταση.

Άραγε πόσα χρήματα θα γλίτωνε ο πελάτης σας εάν προσθέσουμε την επίσκεψη στον δερματολόγο και το κόστος απόκτησης μιας σούπερ ειδικής βαφής για τα μαλλιά στο απέναντι σούπερ μάρκετ καλλυντικών;

Το καρναβάλι των ανεπιθύμητων ενεργειών

Ημέρες καρναβαλιού διανύουμε, λέω να μη σας το χαλάσω, πιστός στο τι πεδίο ειδήσεων θα δημοσιεύεται απο αυτό το blog. Λέω σήμερα να σας πώ για το τι συμβαίνει όταν τα φάρμακα πάνε στο καρναβάλι.........

Εκεί λοιπόν, στην παρέλαση του καρναβαλιού, τα φάρμακα μπορει να φορέσουν τρείς στολές:

• Η πρώτη, είναι η εξωτερική τους στολή, η στολή της αυτό καθεαυτό εμφάνισης του φαρμάκου και της συσκευασίας του . Για τη στολή αυτή θα σας μιλήσω κάποια άλλη μέρα όταν θα σχολιάσω το φαινόμενο placebo
• H δεύτερη είναι η στολή της φαινομενικής αποτελεσματικότητας. Εκεί έχω ηδη μερικώς αναφερθεί. Ρίξτε μια ματιά σε προηγούμενα άρθρα όπως το αφιέρωμα στον ταλαντούχο κύριο Χάνεμαν και στα "φυσικά" φάρμακα. Το θεμα δεν εχει καλυφθεί πλήρως, και θα επανέλθω.
• Η τρίτη, είναι η στολή της απόκρυψης ανεπιθυμήτων ενεργειών, με την οποία εν μέρει θα ασχοληθώ σήμερα.

Τι είναι η απόκρυψη ανεπιθύμητης ενέργειας; Στη διεθνή βιβλιογραφία αναφέρεται ο όρος masking. Ο όρος αυτός χρησιμοποιείται για να υποδηλώσει την μη εμφάνιση (απόκρυψη) συμπτωμάτων απο την ανεπιθύμητη ενέργεια ενός φαρμάκου όταν αυτό συγχορηγείται με κάποιο άλλο φάρμακο το οποίο δεν συνταγογραφήθηκε ούτε για να αντιπετωπιστεί η ίδια πάθηση σε συνδιασμό με το πρώτο, ούτε για να αντιμετωπισθούν οι ανεπιθύμητες ενέργειες του πρώτου φαρμάκου.

Με άλλα λόγια συμβαίνει το εξής: Ενας ασθενής πάσχει απο δυο νόσους. Για τη μία νόσο επισκέπτεται εναν ιατρό ειδικότητας Χ και για την άλλη νόσο επισκέπτεται εναν ιατρό ειδικότητας Υ. Ο ιατρός της ειδικότητας Χ συνταγογραφεί κάποιο φάρμακο στον ασθενή του το οποίο, ως φάρμακο μπορεί να εμφανίσει ανεπιθύμητες ενέργειες, οι οποίες εκδηλώνονται με κάποια συμπτώματα. Μπορεί όμως το φάρμακο που συνταγογράφησε ο ιατρός της ειδικότητας Υ να δρά αναστέλλοντας την εμφάνιση των συμπτωμάτων αυτών χωρίς όμως να αναστέλλει το αίτιο που τα δημιουργεί. Κατα συνέπεια, ο ασθενής είναι εκτεθιμένος σε ένα κίνδυνο ο οποίος δεν είναι εμφανής επειδη τα συμπτώματα απο την εμφάνιση του αναστέλλονται απο τη δράση ενός φαρμάκου. Το φαινόμενο αυτό λέγεται απόκρυψη (masking effect).

Ενα χαρακτηρηστικό παράδειγμα απόκρυψης, αποτελεί η συγχορήγηση αντιδιαβητικών φαρμάκων με μη εκλεκτικούς β-αποκλειστές:

Μερικές φορές τα αντιδιαβητικά φάρμακα μπορεί να προκαλέσουν παρατεταμένη υπογλυκαιμία. Η υπογλυκαιμία αυτή εκδηλώνεται κλινικά με ταχυκαρδία και εφίδρωση. Εαν όμως ο ασθενής λαμβάνει ταυτόχρονα ενα μη ειδικό β-αποκλειστή (πχ προπρανολόλη, ατενολόλη κλπ)τότε δεν εμφανίζεται ταχυκαρδία, ενω η υπογλυκαιμία παραμένει, και ο ασθενής βρίσκεται σε πραγματικό κίνδυνο.

Τι γίνεται στις περιπτώσεις αυτές;

Ιατρική αντιμετώπιση: Εάν η χορήγηση β-αποκλειστών σε διαβητικούς ασθενείς δεν μπορεί να αποφευχθεί, θα πρέπει τα φάρμακα αυτά να δίνονται με προσοχή. Οι εκλεκτικοί β-αποκλειστές ή εκείνοι που παρουσιάζουν ενδογενή συμπαθομιμητική δράση, πρέπει να προτιμώνται. Απαιτείται στενή παρακολούθηση των ασθενών για την εμφάνιση σημείων υπογλυκαιμίας Στους ασθενείς που συνεχίζουν να εμφανίζουν υπογλυκαιμία θα πρέπει να ελαττωθεί η δόση της ινσουλίνης εάν δεν είναι δυνατή η διακοπή της αγωγής με β-αποκλειστή.

Ενέργεια φαρμακοποιού. Βεβαιωθείτε ότι ο ασθενής έχει ενημερώσει τον διαβητολόγο του ότι βρίσκεται σε αγωγή με β-αποκλειστές. Ενημερώστε τον ασθενή για την πιθανή αυτή αλληλεπίδραση, και ενθαρρύνετε τον ασθενή να επισκέπτεται τακτικά τον ιατρό του για τον έλεγχο της κατάστασης του, καθώς και εάν παρατηρήσει οποιαδήποτε ανεπιθύμητη ενέργεια.

Τέτοιου είδους περιστατικά αποδεικνύουν το ισχυρό της άποψης ότι όλα τα φάρμακα, συμπεριλαμβανομένων των OTC θα πρέπει να φυλάσσονται και να διακινούνται μόνο απο χέρια ενός ειδικού επιστήμονα που λέγεται φαρμακοποιός. Γιατί εκτος απο τα φάρμακα, ο επιστήμονας αυτός έχει και το προσόν της συμβουλής και της παρέμβασης ακόμα και με την άρνηση εκτέλεσης της συνταγής. Εαν η ενέργεια αυτή σας φαίνεται υπερβολική και εξωπραγνατική, τότε εστω και η παρέμβαση του είναι το ταπεινό τηλέφωνο στους δυο ιατρούς για τους ενημερώσετε για την αλληλεπίδραση (μια που ο ασθενής ξέχασε ή δεν θέλησε να τους πεί ότι επισξκέπτεται και άλλον ιατρό) είναι σωτήρια.

Ο φαρμακοποιός είναι ο μόνος υγειονομικός που ξέρει με το ν και με το σ το σύνολο των φαρμάκων που περνει ο ασθενής. Για την ακρίβεθια, ξέρει ποια φάρμακα του είναι γραμμένα στο συνταγολόγιο και ποιά όχι. Ποια φυτικά, ομοιοπαθητικά, συμπληρωματα διατροφής, δερμοκαλλυντικά (cosmeceuticals) φάρμακα λαμβάνει θεωρώντας ότι δεν χρειάζεται να ενημερώσει το ιατρό του γι αυτά. Ετσι, εαν όλα τα φάρμακα βρίσκονταν αποκλειστικά στο φαρμακείο και όχι στα περίπτερα και τους άλλους γνωστούς-άγνωστους χώρους, ένα σημαντικό κομμάτι των ανεπιθύμητων αλληεπιδράσεων των φαρμάκων θα είχε ελαττωθεί.

Αλλά τι κάθομαι και γράφω ο αθεόφοβος! Ξέχασα ότι η χώρα μας εδώ και χρόνια ζει στους ρυθμούς του δικου της καρναβαλιού! Ενός καρναβαλιού που η απόκρυψη της πραγματικότητας είναι θεσμός.............

φαρμακοδιατροφική: απο την πείνα στην όρεξη

Η ανακάλυψη φαρμάκων από τον άνθρωπο, αποτελεί ιδιαίτερο διακριτό του χαρακτηριστικό που προηγήθηκε ακόμα και από την ανακάλυψη της φωτιάς ή του τροχού. Κι αυτό γιατί οι πρωτόγονοι άνθρωποι είχαν την τάση να χαϊδεύουν την άγνωστη γη για να την εξευμενίσουν. Ήταν λογικό επομένως κάποια από τα φυτά με τα οποία έρχονταν σε επαφή μέσω της τροφής, να αποδειχτούν σωτήρια για τη ζωή τους, και γρήγορα διδάχτηκαν εμπειρικά την ποσότητα που χρειάζονταν για να σωθούν αντί να δηλητηριαστούν.
Έτσι, σύμφωνα με τις αρχές της Εθνοφαρμακολογίας ο άνθρωπος ανακάλυψε το φάρμακο μέσω της διατροφής. Στη συνέχεια, το φάρμακο ακολούθησε για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα ταυτόσημη πορεία με την τροφή σε σημείο που σε αρκετές περιπτώσεις ήταν δύσκολο να διαχωριστεί ο όρος φάρμακο από τον όρο τροφή.

Η δυστοκία αυτή στο διαχωρισμό των εννοιών φτάνει στο απόγειο της στον Ιπποκράτη για τον οποίο ο ρόλος της διατροφής στη θεραπεία των ασθενειών είναι ουσιώδης. Ο Ιπποκράτης συνδέει τη φαρμακευτική με τη διαιτητική αγωγή με την ακόλουθη σχέση: «Το φάρμακο σου να είναι η τροφή σου, και η τροφή σου το φάρμακο σου».

Οι εθνοφαρμακολογικές έρευνες κατέδειξαν ότι τόσο η διατροφή όσο και η φαρμακευτική αγωγή υπόκεινται στις επιδράσεις της κουλτούρας των λαών. Οι ανθρωπολόγοι περιγράφουν τον πολιτισμό όχι μόνο ως τα στοιχεία της κοινωνικής ζωής του ανθρώπου αλλά και τις καθημερινές συνήθειές του , π.χ. προετοιμασία φαγητού , φροντίδα παιδιών κτλ.
Οι παραδόσεις αποτελούν βασικό στοιχείο πολλών λαών που καθορίζουν τα τρόφιμα που πρέπει να τρώγονται, τον τρόπο παραγωγής τους αλλά και την περίοδο κατανάλωσής τους. Για παράδειγμα:

• το γάλα σε ορισμένες φυλές της Αφρικής δεν χρησιμοποιείται γιατί θεωρείται ως μια ακόμα έκκριση του ζώου.
• Οι Κινέζοι συνηθίζουν τη συχνή κατανάλωση ρυζιού. Οι Έλληνες αλλά και πολλοί Ευρωπαίοι τρώνε ψωμί.
• Οι Ινδοί λόγω θρησκείας είναι κυρίως χορτοφάγοι. Η ταχυφαγία αποτελεί πλέον χαρακτηριστικό των σύγχρονων δυτικών κοινωνιών, ενώ οι λαοί της λατινικής Αμερικής θεωρούν αδιανόητη την αποχή από το μεσημεριανό γεύμα και τον ύπνο που ακολουθεί (siesta).
• Kατά την διάρκεια του 2ου Παγκόσμιου Πολέμου, θεωρείτο ως είδος πολυτέλειας το μαύρο ψωμί στην Μεγάλη Βρετανία και το άσπρο στην Ελλάδα.
• Σε περιπτώσεις όπως γιορτές, γέννηση, θάνατος, γενέθλια συνήθως υπάρχει μια υπερκατανάλωση σε κρέατος αλλά και αλκοόλ στους Δυτικοευρωπαίους. Αντίθετα η νηστεία συνεπάγεται μια περίοδο που ο πιστός αποφεύγει κάποια συγκεκριμένα τρόφιμα.

Η διατροφή αποτελεί μέρος της φιλοσοφίας των θρησκειών:

• Η κατανάλωση βοδινού κρέατος απαγορεύεται από τους ινδουιστές επειδή η αγελάδα θεωρείται ιερό ζώο.
• Η Μουσουλμανική θρησκεία απαγορεύει το χοιρινό γιατί το θεωρεί ακάθαρτο κρέας. Επίσης η κατανάλωση αλκοόλ απαγορεύεται στους Μουσουλμάνους. Οι Μουσουλμάνοι κατά την περίοδο του Ραμαζανιού δεν καταναλώνουν τρόφιμα από την ανατολή έως την δύση του ηλίου
• Στον Χριστιανισμό υπάρχουν περίοδοι νηστείας όπου οι θα πρέπει να αποφεύγεται η κατανάλωση συγκεκριμένων τροφίμων για ορισμένο χρονικό διάστημα.
• Η εξάπλωση του χριστιανισμού επέτρεψε να παρατηρηθούν επιστημονικά τα αποτελέσματα της νηστείας. Για παράδειγμα, η νηστεία ως μέσο ελέγχου των επιληπτικών κρίσεων περιγράφεται στην Αγία Γραφή και αναφέρεται κατά τη διάρκεια του Μεσαίωνα. Στις αρχές της δεκαετίας του 1920 εμφανίστηκαν επιστημονικές ανακοινώσεις που περιγράφουν τις επωφελείς επιπτώσεις της παρατεταμένης νηστείας σε παιδιά των οποίων η επιληψία δεν μπορούσε να τεθεί υπό έλεγχο με τα νέα φάρμακα που κυκλοφόρησαν εκείνη την εποχή. Στις εν λόγω ανακοινώσεις υποστηριζόταν ότι η νηστεία, δηλαδή η κατανάλωση μόνο νερού επί 10 ως 20 ή και παραπάνω μέρες, μπορούσε να έχει ως αποτέλεσμα τον περιορισμό των επιληπτικών κρίσεων για παρατεταμένα χρονικά διαστήματα.

Η τροφή αποτελεί σύμβολο κοινωνικότητας, φιλίας και κοινωνικής αποδοχής. Χρησιμοποιείται από τον άνθρωπο για την αρχή αλλά και την διατήρηση των κοινωνικών του σχέσεων. Για παράδειγμα, καλούμε του φίλους μας στο σπίτι για να τους κάνουμε το τραπέζι διατηρώντας τη σχέση μας με αυτούς. Τα μεσημέρια συνήθως τρώμε με τους συνάδελφούς μας στην δουλειά. Τρώμε πολλά από τα γεύματά μας με την οικογένειά μας. Η τροφή μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο κοινωνικής προβολής. Στην Ινδία υπάρχει μια κάστα η οποία δεν καταναλώνει τρόφιμα που τρώει μια κατώτερη τάξη γιατί τα θεωρεί μολυσμένα. Η τροφή είναι μέσο έκφρασης αγάπης. Κλασικό παράδειγμα αποτελεί η ετοιμασία του φαγητού της μητέρας για το παιδία. Η τροφή μπορεί επίσης να είναι μέσο επιβράβευσης αλλά και τιμωρίας. Η παρασκευή της τροφής συνδέεται με τη δημιουργικότητα, τη διάθεση εξερεύνησης αλλά και το αίσθημα φοβίας. Μερικοί φοβούνται να δοκιμάσουν καινούριες γεύσεις ενώ άλλοι θέλουν συνεχώς να εξερευνούν κάτι καινούριο. Η τροφή, λειτουργεί και ως υποκατάστατο συναισθηματικής ικανοποίησης ή έλλειψης. Ο άνθρωπος με την πρόσληψη τροφής πέρα από την ικανοποίηση του ενστίκτου της επιβίωσης, αντλεί ηδονή, αλλά και προκαλεί κατευνασμό των εσωτερικών ψυχικών συγκρούσεων του. Τρώγοντας, το άτομο καταπραΰνει τις ανησυχίες του και "γεμίζει" το εσωτερικό κενό του. Η διαδικασία της παρασκευής και κατανάλωσης ενός φαγητού, συντελεί στην καταστολή της έλλειψης αυτοεκτίμησης, του αισθήματος ανεπάρκειας καθώς και στη διαφυγή του ατόμου από στρεσσογόνα ερεθίσματα.

Η απόφαση του ανθρώπου να λάβει τροφή ή να μη λάβει (ή ακριβέστερα το τι να φάει και το πότε να σταματήσει) είναι ιδιαίτερα πολυσύνθετη. Η εθνοφαρμακολογία, η φυσιολογία, η γενετική και η κοινωνική ανθρωπολογία έχουν συμβάλει στην απάντηση του ερωτήματος αυτού. Στην αρχή τα πορίσματα των ερευνών τους φαίνονταν αλληλοσυγκρουόμενα, σήμερα όμως θεωρούνται συμπληρωματικά, κατά την ίδια έννοια που ο φαινότυπος συμπληρώνει το γονότυπο. Για παράδειγμα, έρευνες έχουν δείξει ότι τα ανθρώπινα γονίδια επηρεάζουν την αποστροφή στην πικρή γεύση και την προτίμηση στην γλυκιά. Η γενετική αυτή καθοδήγηση δεν εμποδίζει τους μεσογειακούς λαούς και τους Ινδούς να καταναλώνουν πικρά χόρτα διότι η εθνοφαρμακολογική τους κουλτούρα έχει καταγράψει το θετικό όφελος για την υγεία από την κατανάλωση των πικρών αυτών τροφών. Έτσι, σήμερα πιστεύουμε ότι η πρόσληψη της τροφής στηρίζεται στο εθνοβιολογικό τρίπτυχο των αισθημάτων της πείνας, της όρεξης και του κορεσμού



Η πείνα

Είναι το δυσάρεστο υποκειμενικό συναίσθημα που προκαλεί επιθυμία για πρόσληψη τροφής και οδηγεί τον οργανισμό στην αναζήτηση της. Μπορεί να εκδηλωθεί με έντονες συσπάσεις του στομάχου.

Η πείνα είναι ένα έμφυτο συναίσθημα. Επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες όπως τα μηνύματα του ΚΝΣ ( υποθάλαμος) ή άλλα όργανα του σώματος (στομάχι, ήπαρ), επίδραση ορμονών , παθήσεις , περιβάλλον (π.χ. κλιματολογικές συνθήκες), διαθεσιμότητα τροφίμων , και τις ψυχολογικές διαθέσεις ( άγχος, διάθεση, ανία )

Η όρεξη

Είναι το ευχάριστο υποκειμενικό συναίσθημα που οδηγεί τον οργανισμό στην επιλογή της τροφής που καταναλώσει ανάμεσα σε μια πληθώρα τροφών που διαθέτει. Η όρεξη είναι ένα αίσθημα που μαθαίνεται. Η όρεξη επηρεάζεται από παράγοντες όπως μεταβολικές επιρροές (ημερήσιες θερμιδικές ανάγκες, επίπεδα νευροδιαβιβαστών, ορμόνες) , κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιρροές, διατροφικές αρέσκειες και δυσαρέσκειες, αισθήσεις ευχαρίστησης (γεύση, υφή, οσμή), συγκεκριμένες προτιμήσεις (καρυκεύματα, αλάτι), και από διάφορες παθήσεις.

Ο κορεσμός

Είναι το αίσθημα που προκαλείται όταν έχει εκπληρωθεί ο σκοπός της αναζήτησης της τροφής
Πρόκειται για το αντίθετο του αισθήματος της πείνας.Το αίσθημα του κορεσμού έρχεται σαν αποτέλεσμα της πρόσληψης ενός πλήρους γεύματος, ιδιαίτερα όταν τα αποθέματα θρεπτικών ουσιών στο σώμα ( δηλαδή ο λιπώδης ιστός και τα αποθέματα γλυκογόνου είναι ήδη πλήρη.

Η εθνοφαρμακολογία καταγράφοντας τόσο τις διατροφικές συνήθειες των λαών όσο και τα φάρμακα που ανακαλύφθηκαν ανάμεσα στα συστατικά των τροφών αυτών, έδωσε πολύτιμες πληροφορίες τόσο στην ιατρική και τη φαρμακευτική όσο και στη διαιτολογία και διαιτητική. Σήμερα γνωρίζουμε ότι:

• Για τη διατήρηση και την ανάπτυξη των σωματικών, πνευματικών και ψυχικών ικανοτήτων απαιτείται ο συνεχής και κατάλληλος εφοδιασμός με τα απαραίτητα θρεπτικά στοιχεία. Οι ανάγκες στα διάφορα αυτά στοιχεία καθορίζονται από μία σειρά παράγοντες όπως η ηλικία, το φύλο, το σωματικό βάρος, οι συνθήκες του περιβάλλοντος, και, το είδος των σωματικών δραστηριοτήτων.



• Η υιοθέτηση συγκεκριμένων παραδοσιακών διατροφικών συνηθειών όπως η μεσογειακή δίαιτα μπορεί να αποτελέσει ασπίδα στην πρόληψη ορισμένων νοσημάτων



• Η μεταβολή των διατροφικών συνηθειών μπορεί να αποτελέσει παράγοντα κινδύνου για την εμφάνιση μερικών νοσημάτων



• Η μεταβολή των διατροφικών συνηθειών μπορεί να προκαλέσει ίαση ή ανακοπή του ρυθμού επιδείνωσης μερικών νοσημάτων



• Η στέρηση ορισμένων τροφών αποτελεί τη μοναδική λύση για την αντιμετώπιση μερικών γενετικών νοσημάτων



• Η μεταβολή των διατροφικών συνήθειών μπορεί να αυξήσει ή να ελαττώσει την αποτελεσματικότητα της φαρμακευτικής αγωγής



• Η μεταβολή των διατροφικών συνηθειών μπορεί να αυξήσει ή να ελαττώσει την εμφάνιση, τη συχνότητα και την ένταση των ανεπιθύμητων ενεργειών της φαρμακευτικής αγωγής
  
  

Οι έρευνες της Εθνοφαρμακολογίας, σε συνδυασμό με τις έρευνες της φαρμακογνωσίας και της φαρμακολογίας αποκάλυψαν την ύπαρξη βιολογικά ενεργών συστατικών σε διάφορες τροφές. Έτσι, σήμερα γνωρίζουμε για παράδειγμα ότι αρκετές τροφές εμφανίζουν αντιοξειδωτική, αντιαιμοπεταλική, αντιπηκτική, αντυπερτασική, και υποχοληστεριναιμική δράση επειδή περιέχουν συγκεκριμένες ουσίες οι οποίες επιδρούν σε συγκεκριμένους υποδοχείς προκαλώντας συγκεκριμένη και μετρήσιμη φαρμακολογική απόκριση. Από την άλλη μεριά είναι γνωστό ότι τα φάρμακα χρησιμοποιούν στην πλειοψηφία τους την ίδια οδό χορήγησης με την τροφή: το γαστρεντερικό σωλήνα. Χρησιμοποιούν σε αρκετές περιπτώσεις ή επηρεάζονται από τα ίδια ενζυμικά συστήματα που χρησιμοποιούνται για την πέψη και το μεταβολισμό των τροφών. Είναι λογικό επομένως να υφίστανται αλληλεπιδράσεις μεταξύ της τροφής και του φαρμάκου.

Οι αλληλεπιδράσεις αυτές επηρέασαν βαθιά τη φαρμακευτική επιστήμη, οδηγώντας την αφενός μεν στην ανακάλυψη συγκεκριμένων φαρμακοτεχνικών μορφών που παρακάμπτουν εμπόδια του γαστρεντερικού σωλήνα, καθώς και εμπόδια που προκύπτουν από την αλληλεπίδραση του φαρμάκου με την τροφή μέσα σε αυτόν, αφετέρου δε βοήθησε στην εξέλιξη της βιοφαρμακευτικής και της φαρμακοκινητικής.

Συμπερασματικά, η σχέση του φαρμάκου με την τροφή βοήθησε τη φαρμακευτική στη βελτιστοποίηση των φαρμάκων και των φαρμακοτεχνικών μορφών που παρέχει στην Ιατρική για την καταπολέμηση των νόσων. Απο την άλλη μεριά οι κατα τόπους και χρόνους οικονομικές πολιτικές έχουν μεταβάλει τη σχέση μεταξύ του φαρμάκου και της διατροφής σε λυκοφιλία. Να σας δώσω ένα παράδειγμα:

Να πάτε πρώτα σε ένα διαιτολόγο για να σας δώσει ένα πρόγραμμα μεσογειακής διατροφής. Αυτό θα περιλαμβάνει άφθονο ψάρι, απο αυτό που έχουμε υπεραλιεύσει, άφθονα φρούτα, χόρτα & λαχανικά, ας πούμε βιολογικής προέλευσης, ξηρούς καρπούς, κοτοπουλάκι και όσπρια. Στη συνέχεια να πάτε στη βαρβάκειο αγορά για να δείτε πόσο κοστίζουν τα αγαθά αυτά σε σχέση με τη μπριζόλα και τα λοιπά τσικνίσματα που φάγατε εχθές. Με έκπληξη θα δείτε ότι μάλλον οι πλούσιοι μπορούνε να ακολουθήσουν επι μακρόν το πρόγραμμα της μεσογειακής διατροφής. Για τους υπόλοιπους, είναι πιο φτηνό να τους αφήσει το κράτος να αρρωστήσουν και να λάβουν φαρμακευτική αγωγή (απο τις φτηνότερες στην Ευρώπη) παρά να στηρίξει την πρόληψη.

Είμαι επιστήμονας και επαγγελματίας. Δεν είμαι πολιτικός. Γι αυτό και όταν μου λένε για υγιεινή διατροφή, σφυρίζω αδιάφορα και συστήνω χωρίς τύψεις πολυβιταμινούχα χαμηλής περιεκτικότητας σε βιταμίνες σε άτομα οικονομικά αδύνατα. Και ναι, κοιμάμαι καλά στο κρεβάτι μου με αυτά που λέω και γράφω. Θα τα αλλάξω μόνο όταν η πολιτεία θεσμοθετήσει έμπρακτα την πρόληψη. Για να δώ ποιός θα τολμήσει να "ψήσει" τους καπνοπαραγωγούς να κόψουν τις καλλιέργειες καπνού. Σοβαρολογούμε; Το κράτος εισπράτει περισσότερα απο τη φορολογία του καπνού σε σχέση με τη φορολογία απο το Spiriva! Το κράτος εξάγει πορτοκάλια, και εισάγει βιταμίνες!

Και μια που λέω για πορτοκάλια, μια μικρή , τοσο δα μικρή παρατήρηση για όσους απο εσας φοράτε ή έχετε φορέσει λευκή μπλούζα: Πηγαίνετε σε ένα φαρμακείο. Ζητήστε απο το φαρμακοποιό να σας δώσει να δοκιμάσετε καθαρό ασκορβικό οξύ. Με εκπληξη θα παρατηρήσετε ότι είναι εξαιρετικά ξινό. Μετά, φάτε ένα πορτοκάλι. Αμα γευθείτε ξινή γευση να μου τρυπήσετε τη μύτη! Τα ξινοπορτόκαλα έχουν ψιλοεξαφανιστεί απο την αγορά. Εχουν αντικατασταθεί απο τα γλυκά πορτοκάλια, που ο χυμός τους πίνεται ευκολα, αλλά δεν έχει τόση βιταμίνη C όσο το ξινό πορτοκάλι. Θυμάστε τι σας έλεγα παραπάνω; Η όρεξη είναι ένα αίσθημα που μαθαίνεται! Κι αυτό το ξέρει πολύ καλά το marketing των εταιριών διατροφής.

Και κάτι τελευταίο: Αλήθεια, μηπως έχετε προσέξει ότι οι περισσότεροι πλούσιοι είναι άδύνατοι και οι περισσότεροι φτωχοί είναι παχύσαρκοι απο το πολύ (και φτηνό).....μπριζόγαλο;


Σας εύχομαι καλή "αποτσίκνωση" και καλό Σαββατοκύριακο

Η φαρμακοδιατροφική της τσικνοπέμπτης

Τσικνοπέμπτη σήμερα και λέω να μην το βαρύνουμε! Θα πρότεινα απλά να υπενθυμησετε στους ασθενείς σας να τηρήσουν απόψε όσο γίνεται πιστότερα τις οδηγίες του ιατρού τους σε σχέση με το εαν θα λάβουν το φάρμακο τους πρίν ή μετά το φαγητό και να αποφύγουν κατα το δοκούν την κατανάλωση οινοπνεύματος.

Επειδή με ενημέρωσαν οι συνάδελφοι ότι "κυκλοφορούν" πολλές λοιμώξεις, και οι συνταγές θεοφυλλίνης εχουν την τιμητική τους σας παρακαλώ να έχετε κατα νου τα παρακάτω:

1. Η ταυτόχρονη λήψη θεοφυλλίνης με τροφή πλούσια σε λιπαρά μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση της απορρόφησης της.
2. Αντίθετα, η ταυτόχρονη λήψη θεοφυλλίνης με τροφή πλούσια σε υδατάνθρακες μπορεί να οδηγήσει σε ελάττωση της απορρόφησης της.
3. Επίσης η ταυτόχρονη λήψη του φαρμάκου με κρέας που έχει ψηθεί στα κάρβουνα μπορεί να οδηγήσει σε ελάττωση των επιπέδων θεοφυλλίνης στο πλάσμα λόγω επιτάχυνσης του μεταβολισμού της.

Εαν έχετε ψυχιατρικούς ασθενείς που βρίσκονται σε αγωγή με λίθιο, ζητείστε τους να μην πιουν σόδα: Το διττανθρακικό νάτριο αυξάνει την κάθαρση του φαρμάκου με συνέπεια την άμεση απορύθμιση του ασθενή.

Για τους ασθενείς σας που βρίσκονται σε αγωγή με αντιθυρεοειδικά φάρμακα όπως η καρβιμαζόλη, ύπενθυμίστε τους να αποφεύγουν ψάρια και θαλασσινά, καθώς και την κατανάλωση θυμαριου, θαλασσινού αλατιου, και κόκκινου πιπεριού.

Για όσους ασθενείς παίρνουν φάρμακα που εμφανίζουν κεφαλγία ως ανεπιθύμητη ενέργεια, καθώς και για τους ασθενείς που πάσχουν απο ημικρανία, σας παραθέτω μια λίστα απο τροφές που μπορούν να επιφέρουν ή να επιτείνουν τον πονοκέφαλο:

• αλλαντικά -λόγω του νιτρώδους νατρίου (συντηρητικό)
• ασπαρτάμη
• γλουταμινικό μονονάτριο (συντηρητικό που χρησιμοποιείται σε κινέζικα εστιατόρια)
• καπνιστό κρέας
• καφεΐνη
• κόκκινο κρασί, ξηροί καρποί, ξινόγαλο (τροφές που περιέχουν αμίνες)
• παγωτό
• ρέγκα
• σοκολάτα
• σταφίδες
• σύκα
• τυρί ροκφόρ
• χουρμάδες
• αλκοόλ

Σας εύχομαι καλό τσίκνισμα!