Η γέννηση του νοσοκομείου στο Βυζάντιο

Έξω έβρεχε. Οι άνθρωποι της φαρμακαποθήκης ακούμπησαν τα κασόνια με τα φάρμακα όπως-όπως στον πάγκο του φαρμακείου για να προλάβουν τη διανομή, κι έφυγαν . Ο φαρμακοποιός κοίταξε με αυστηρό βλέμμα το νέο αναλγητικό προϊόν. Μια που δεν είχε συμπεριληφθεί ακόμα στη λίστα, αποφάσισε να το αφήσει στον πάγκο μαζί με άλλες καινούργιες παραλαβές, έκλεισε το φαρμακείο και έφυγε. Το φαρμακείο που έσφυζε από ζωή, θα βυθιζόταν για τρεις ωρες στην συνηθισμένη του μεσημεριανή ησυχία. Ώσπου ξαφνικά, ακούστηκε μια γλυκιά γυναικεία φωνή από τον πάγκο:

-Και πως είπαμε ότι σε λένε;
-Scotopocream®
-Καλά, τι όνομα είναι αυτό; Τι σημαίνει Σκοτοποκρύμ;
-Σκότωσε Τον Πόνο που Κρύβεις Μέσα σου! Είμαι το νέο αναλγητικό φάρμακο.
-Εγώ είμαι η Χορτάρ Αγιουρβέρδω, κι από εδώ είναι ο φίλος μου ο Ποποκιές.
-Χαίρω πολύ! Το δικό σας όνομα , το Ποποκιές τι σημαίνει;
-Σημαίνει «Πονάει; Πόνα το κι εσύ!» Είμαι ένα μοσχοπουλημένο ομοιοπαθητικό φάρμακο. Εσύ από πού κατάγεσαι;
-Δεν ξέρω….
-Δεν μπορεί να μην ξέρεις! Εσείς τα γαλαζοαίματα φάρμακα με το ® πάντα μας ζαλίζετε με την ευγενική καταγωγή σας!
-Κοίτα, στ’ αλήθεια δεν μπορώ να σου πω γιατί δεν ξέρω. Κατάγομαι από τον βόρειο Ατλαντικό γιατί μέσα μου βρίσκεται σπερματσέτο που το παίρνουν από τις φάλαινες. Κατάγομαι όμως και από τη Μεσόγειο, μέσα μου βρίσκεται κερί μελισσών. Είμαι όμως και λουλούδι του μπαχτσέ, γιατί μέσα μου βρίσκεται σαλικυλικό μεθύλιο. Φυσικά και κατάγομαι από τον Τίρναβο γιατί έχω μέσα μου τη Λανολίνη από τα πρόβατα του . Αλλά ίσως και να κατάγομαι από την Αραβική έρημο γιατί μέσα μου έχω βαζελίνη που την παίρνουνε από τα αραβικά πετρέλαια. Μάλλον θα σου έλεγα λοιπόν ότι κατάγομαι από όλο τον κόσμο! Είμαι φάρμακο. Και ως φάρμακο, είμαι κάτοικος του πλανήτη γη. Από την γη κατάγομαι…

-Προφανώς κατάγεσαι από πολυεθνική φίλε μου- είπε με στεναχώρια η Αγιουρβέρδω.- Για να σε φτιάξουνε, σου ζαλίσανε το Κάρμα σου ψυχούλα μου! Και που να ξερες ότι τζάμπα σε φτιάξανε. Τι ξέρεις εσύ καρδιά μου από ανθρώπινες αρρώστιες;

Αυτό το «καρδιά μου» έκανε τον Ποποκιέ να ζηλέψει. Αυτή η χορτάρ Αγιουρβέρδω που την πολιορκεί τόσο καιρό, μόλις δει κανένα δυτικό φάρμακο, πιάνει αμέσως την κουβέντα. Λες και αυτός δεν είχε πολλά να πει..
-Ας τον μωρέ τον ξενέρωτο που θες και να του εξηγήσεις! Δεν καταλαβαίνει αυτός από «ψυχή μου και καρδιά μου», Δε μου λες παιδί μου! Ξέρεις να πονάς;
-Πώς μπορώ να προκαλώ πόνο κύριε Ποποκιέ αφού γεννήθηκα για να διώχνω τον πόνο;
-Από άξεστο και χωριάτη δεν περίμενα άλλη ερώτηση. Ακου μυξευαίσθητο κατασκεύασμα με ημερομηνία λήξης: Πριν έρθουν οι βάρβαροι υπήρχαν οι Έλληνες, το κατάλαβες; Κι εμείς οι Έλληνες είμαστε περήφανοι για δυο πράγματα: Για τον Ιπποκράτη, και για τον Ιπποκράτη.
-Καλά και γιατί μου το λες δυο φορές;

-Γιατί είμαι ομοιοπαθητικό φάρμακο. Τι σου ‘πα πριν; Πόνο στον πόνο, Ιπποκράτη στον Ιπποκράτη. Ακου λοιπόν: Ο Ιπποκράτης είπε το περίφημο « όμοια , ομοιω αεί πελάζειν» Για να θεραπεύσεις δηλαδή μια νόσο, θα πρέπει να προκαλέσεις λιγουλάκι από αυτήν την νόσο στον οργανισμό για να τον κάνεις να μαθαίνει να αντιμετωπίζει τη νόσο μόνος του. Αυτό είναι ένα θαύμα της Αρχαίας Ελληνικής διανόησης βουτυροκέφαλε, γιατί το να αντιμετωπίζεις εσύ ο ίδιος το πρόβλημα σου δεν είναι μόνο φαρμακευτική. Είναι στάση ζωής, είναι φιλοσοφία. Αυτό πρεσβεύω σαν ομοιοπαθητικό φάρμακο. Τη δύναμη και την ελευθερία του ανθρώπινου νού. Κατάλαβες βουτυροπαιδο;

-Θα καταλάβω καλύτερα όταν μου πεις πως τα κάνεις όλα αυτά που μου λες. Στο δικό μου κόσμο μιλάνε για σχέσεις δομής-δράσης, και για σχέσεις δόσης-αποτελέσματος……

-Ναι, κι αφού πούνε αυτές τις φαρμακίες, παρακαλάνε τον Θεό σας να κάνει το θαύμα του. Εμείς πιστεύουμε στη δύναμη του ανθρώπου και όχι στον υπερφυσικό Θεό των Χριστιανών. Πιστεύουμε στην δύναμη της ουσίας και όχι στην συγκέντρωση της και τα αλλά που μας τσαμπουνάνε οι γαλαζοαίματοι φαρμακοποιοί της βιομηχανίας. Όσο πιο πολύ μας αραιώνουν, τόσο πιο ισχυρά γινόμαστε. Αυτή είναι η δύναμη και η μαγεία της ομοιοπαθητικής. Και πήγαιναν όλα καλά , μέχρι που ήρθαν οι καταραμένοι Χριστιανοί και τα χάλασαν όλα Ο ανθρωπος, από ελεύθερος να αποφασίζει, έγινε δούλος του Θεού. Και ξημεροβραδιάζεται στα νοσοκομεία εκλιπαρώντας το Θεό να κάνει φάρμακα σαν την αφεντιά σου να δράσουν για να γίνει καλά. Ηθική το λες εσύ αυτό; Εμάς ρε οι θεοί μας ήταν όλοι βαμμένοι φαρμακάδες. Ο δικός σας Θεός όταν κατέβηκε στη γη πότε χρησιμοποίησε έστω κι ένα βοτανάκι; Να δείξει ρε, ότι υπάρχει λύση στην αρρώστια τους.

-Είναι αλήθεια Ποποκιέ ότι ο Χριστός δεν χρησιμοποίησε κανένα φάρμακο για να θεραπεύσει, γιατί δεν τον ενδιέφερε η εδώ ζωή. Αγαπούσε όμως τόσο πολύ τους ανθρώπους, που δίδασκε ότι εάν αγαπάς, μπορείς να πετύχεις τα πάντα. Στη ζωή βλέπεις, το τελευταίο πράγμα που πεθαίνει είναι η ελπίδα, και στα χρόνια σας ο μόνος που μπορούσε να διαθέτει από δαυτην ήταν ο κοσμάκης που δεν διέθετε τα τάλιρα των πλουσίων για να αγοράσει τα πανάκριβα φάρμακα. Δεν είναι τυχαίο επομένως ότι ο Θεός των Χριστιανών φαίνεται ότι προστάτευε ειδικά τους φτωχούς και τους αγράμματους. Οι πρώτοι χριστιανοί θεωρούσαν αμαρτία την λήψη φαρμάκων, γιατί νόμιζαν ότι είναι δείγμα μη πίστης στο Θεό. Και θα συνέχιζε έτσι το πράγμα, εάν οι τρεις Ιεράρχες δεν πιάνανε το βασικό υπονοούμενο της χριστιανικής διδασκαλίας: Την αγάπη.

- Και πως αποδεικνύεις ότι αγαπάς κάποιον;
-Στα δύσκολα. Εκεί που ο άλλος αρρωσταίνει και δεν πατάει ανθρωπος να τον δει γιατί φοβάται να μην κολλήσει την αρρώστια. Εκεί λοιπόν που εσείς δεν πατάγατε, πάτησαν οι Χριστιανοί, μεταφράζοντας την λέξη αγάπη σε φιλευσπλαχνία. Πρώτος λοιπόν ο Αγιοβασίλης ίδρυσε τα “πτωχεία” όπου εκεί στο όνομα του Θεού μάζευαν και νοσήλευαν τους φτωχούς, δίνοντας τους και φάρμακα. Οι τρεις ιεράρχες είχαν ήδη απαντήσει στο γιατί να δίνονται τα φάρμακα: Αφού ο Θεός δίνει ζωή στον άνθρωπο, αυτή θεωρείται Θείο Δώρο. Το φάρμακο βοηθά τον άνθρωπο να μη χάσει τη ζωή του. Άρα το φάρμακο το έδωσε ο Θεός. Άρα το φάρμακο είναι Θείο δώρο. Επομένως η χορήγηση φαρμάκων θεωρείται φιλευσπλαχνία που είναι η κλινική εικόνα της αγάπης για τον δίπλα μας. Αυτό βέβαια έπρεπε να αποδειχτεί με κλινικές μελέτες: Φαντάσου τι σάλος έγινε τα χρόνια εκείνα, όταν απεδείχθη ότι οι φτωχοί χριστιανοί που τους περιμάζευαν στο πτωχείο επιβίωναν, ενώ οι φτωχοί ειδωλολάτρες πέθαιναν επειδή οι ομοιοπαθητικοί σας δεν πούλαγαν τζάμπα φάρμακα. Και σε ρωτώ λοιπόν Ποποκιε με τη σειρά μου: Είναι ηθικό να ξέρεις ότι υπάρχει φάρμακο για μια νόσο και να μην μπορείς να το πάρεις επειδή είσαι φτωχός;

-Ναι, αλλά έτσι έμμεσα τον κάνετε χριστιανό. Εμ τότε η φιλευσπλαχνία δεν είναι αρετή, είναι πρότζεκτ.

-Πες το όπως θέλεις. Αλλο η πίστη, άλλο η θρησκεία, κι άλλο οι εκπροσωποι της. Εγώ αυτό που ξέρω είναι ότι το νοσοκομείο γεννήθηκε στο Βυζάντιο. Το ίδιο και η Νοσοκομειακή φαρμακευτική. Ο πατριάρχης Φώτιος ήξερε ο ίδιος συνταγές, που σώζονται μέχρι σήμερα, και είναι αυτός που επισημοποίησε την ύπαρξη φαρμακοφτιαχτάδικου στο υπόγειο του βυζαντινού Νοσοκομείου. Σε κείμενα του 1280 περιγράφονται θέσεις φαρμακοποιών τόσο στον ξενώνα του Λιβού, όσο και στον ξενώνα του Παντοκράτωρα.

Αντίθετα στη Δύση το παίζανε ότι ο Θεός είναι μεγάλος και θα σε κάνει ντα-ντά άμα πάρεις φάρμακο. Μετά ξυπνήσανε. Ήρθανε βλέπεις και οι Μουσουλμάνοι και τους χάλασαν τη ροδαλή τους μυτούλα. Ξέρεις φαντάζομαι, ότι ενώ στο Χριστιανισμό το υπέρτατο αγαθό είναι η αγάπη , στο Ισλάμ το αντίστοιχο υπέρτατο αγαθό είναι η γνώση….

-Ε, και;

-Τι ε, και; Η αντιγραφή των αρχαίων Ελλήνων έπεσε σύννεφο, σε βαθμό που τρέχανε οι δυτικοί να σώσουν βοτάνια και συνταγές των αρχαίων Ελλήνων για να μην τους πουν οπισθοδρομικούς. Ο Χάνεμαν ο δικός σας που τις έβρισκε νομίζεις τις ομοιοπαθητικές συνταγές, στα γαριδάκια; Μόνο που σιγά σιγά, άρχισαν να ανακαλύπτονται οι μηχανισμοί δράσης των φαρμάκων, μαζί με την δομή του σώματος. Χάρις τη γνώση που συσσωρεύτηκε στα μεσαιωνικά βυζαντινά φαρμακεία των νοσοκομείων αρχίσαμε να περνάμε από το ό,τι κι ό,τι, στο ο,τι πρέπει. Έτσι, φτάσαμε σήμερα όχι μόνο να δεχόμαστε το φάρμακο ως αγαθό, αλλά να είμαστε έτοιμοι να επιμηκύνουμε ακόμα περισσότερο τη ζωή, με τη βοήθεια της μοντέρνας φαρμακευτικής βιοτεχνολογίας που μας χάρισε η Ντόλυ.

Τώρα όμως, ηταν η σειρά της Αγιουρβέρδως να διακόψει:

-Γιατί ψυχούλες μου σπάτε τα κάρμα σας μεσημεριάτικα αφού βλέπετε ότι κανείς δεν μπορεί να πείσει τον άλλον, και δε ρωτάτε το φαρμακοποιό; Ψυχοπαίδια του είμαστε και τα τρία φάρμακα, ε, κάτι παραπάνω θα ξέρει ως δημιουργός μας.

Εκείνη την ώρα μπήκε ο φαρμακοποιός . Έπεσαν με μιας και τα τρία φάρμακα επάνω του κι άρχισαν να μονολογούν, να ρωτούν , να παρακαλούν, και να απαιτούν εξηγήσεις. Κοίταξε και τα τρία φάρμακα με την ίδια περηφάνια , την ίδια στοργή, αλλά και την ίδια αυστηρότητα λέγοντας:

-Ακούστε με προσεκτικά . Είστε όλα σας χρήσιμα. Είναι καιρός νομίζω, αντί να τσακώνεστε γι αυτά που σας χωρίζουν, να καταλάβετε τι είναι αυτό που σας ενώνει. Το πρώτο πράγμα που σας ενώνει είναι ότι κλείνετε όλον τον κόσμο μέσα σας, όπως είπε η κρέμα. Το δεύτερο είναι ότι για να έχω το δικαίωμα να σας φτιάξω, αγωνίστηκαν άνθρωποι όπως ο Ιπποκράτης, ο Διοσκουρίδης, ο Γαληνός, οι τρεις ιεράρχες, ο Φώτιος, ο Χάνεμαν, ο Παράκελσος, ο Κλώντ Μπερνάρ, ο Πελετιέ, ο Παστέρ, Φλέμιγκ, και χιλιάδες άλλοι μέχρις εσχάτων. Και το τρίτο είναι ότι δημιουργηθήκατε με αποκλειστικό σκοπό τη βελτίωση της ποιότητας ζωής μέσω της προάσπισης της υγείας όλων των ανθρώπων, ανεξαρτήτως, φύλου, χρώματος, θρησκείας ή επιλογών του τρόπου ζωής τους. Λοιπόν, έχετε καμία άλλη απορία;

-Ναι!- πετάχτηκε η Αγιουρβέρδω- Εσείς κύριε φαρμακοποιέ όταν αρρωσταίνετε ποιο από τα τρία παιδιά σας χρησιμοποιείτε;

Γέλασαν όλοι δυνατά και πήγαν γρήγορα στις θέσεις τους, έτοιμοι να χαρίσουν χαρά, και μόνο χαρά σε όλους.

Από τον Μακιαβέλι στα αντιοξειδωτικά

Ξύπνησε από άσχημο όνειρο. Είδε στον ύπνο του ότι μπήκε στο φαρμακείο μια κυρία και του ζήτησε μια καλή κρέμα ημέρας. Μετά του ζήτησε «κάτι για να μην την πειράζει το κάπνισμα» μια που ότι και να κάνει δεν μπορεί να το κόψει. Ύστερα του ζήτησε Νιμεσουλίδη, γιατί την «έπιανε γρήγορα». Και ξαφνικά, άρχισε να τον ρωτάει πως δρα το καθετί που είχε αγοράσει. Τότε ο φαρμακοποιός, για συντομία χρόνου της είπε ότι όλα αυτά αναστέλλουν τις ελεύθερες ρίζες οξυγόνου. Και τότε έγινε το «επεισόδιο»: Του πέταξε επάνω στον πάγκο μια σακούλα με ένα κόκκινο κρασί, ένα ματσάκι πράσινο τσάι, μισό κιλό παντζάρια, κι ένα κόκκινο λάχανο, κι έφυγε θυμωμένη….

Ευτυχώς, ήταν όνειρο. Δεν συμβαίνει συχνά στα φαρμακεία. Κι αυτό είτε γιατί δεν έχει καθιερωθεί ακόμη η……. ημέρα των αντιοξειδωτικών, είτε επειδή πολλοί καταναλωτές δεν ξέρουν ή δεν καταλαβαίνουν τι είναι τα αντιοξειδωτικά, είτε γιατί οι πελάτες έχουν ενημερωθεί από άλλες πηγές για τα αντιοξειδωτικά, οπότε μπαίνουν στο φαρμακείο μόνο για την προμήθεια, είτε γιατί πολλοί πελάτες αγοράζουν μάρκες κι όχι περιεχόμενο. Τέλος, υπάρχει και μια μερίδα πελατών που δεν διανοείται να προμηθευτεί αντιοξειδωτικά, μόνο και μόνο επειδή θεωρεί ότι είναι καλύτερο να κάνει κάποιος υγιεινή διατροφή παρά να λαμβάνει οποιοδήποτε φάρμακο.

Τότε γιατί να κάτσουμε και να αναλύσουμε το «όνειρο»; Τι το κακό βλέπετε στο να έχει κάποιος ενημερωθεί από μια διαφήμιση, ή μια ενημέρωση και να μπει στο φαρμακείο για να προμηθευτεί το επώνυμο προϊόν του; Και από την άλλη μεριά τι να πει κανείς για κάποιον που θέλει να κάνει υγιεινή διατροφή αντί να παίρνει χάπια και να βάζει αλοιφές; Κι αυτό κακό είναι;
Τίποτα από τα δυο δεν είναι κακό για τον ασθενή. Είναι όμως κακό για εσάς. Όχι επειδή δεν κερδίζετε χρήματα. Κάθε άλλο, Στην πρώτη μάλιστα περίπτωση δεν καταβάλετε κόπο. Το δύσκολο αυτό έργο το έχουν αναλάβει οι καμπάνιες των εταιρειών. Στη δεύτερη περίπτωση, μπορεί να μην κερδίζετε αλλά με τη συμβουλή που δίνετε είστε «υπεράνω». Και οι δυο περιπτώσεις όμως έχουν κάτι κοινό ως προς εσάς: Δεν πείθετε τον ασθενή. Γι αυτό δεν καταλάβατε ότι ο κεντρικός ήρωας του ονείρου ήσασταν εσείς και όχι η –αγενής –πελάτης σας.

Για να μπορέσετε να πείσετε πραγματικά τον ασθενή-πελάτη σας, χρειάζεται :

1. Να καταλάβετε τι ξέρει και τι άποψη έχει ο πελάτης σας για τα αντιοξειδωτικά.


2. Να καταλάβετε τι είναι εκείνο που λένε και εκείνο που δεν λένε οι διαφημίσεις για τα αντιοξειδωτικά και να το επικοινωνήσετε στον πελάτη σας


3. Να ξεδιαλύνετε μέσα σας τη διαφορά και τη συμπληρωματικότητα μεταξύ της διατροφικής και της φαρμακευτικής και να τη μεταφέρετε στον πελάτη σας.


4. Να δώστε στον πελάτη σας την κατάλληλη συμβουλή και το κατάλληλο προϊόν που δεν είναι πάντα αυτό που διαφημίστηκε, ακούστηκε ή συστήθηκε από μη-φαρμακοποιό.
   
   Η αλήθεια για τις ελεύθερες ρίζες

Όταν βλέπω, διαβάζω ή ακούω διαφήμιση για προϊόν που αναστέλλει τις ελεύθερες ρίζες οξυγόνου απορώ πώς καταφέρνω και ζω. Είτε πρόκειται για αντηλιακό, είτε πρόκειται για αντιρυτιδικό, είτε πρόκειται για συμπλήρωμα διατροφής, η καταστολή των ελευθέρων ριζών φαντάζει ως καθημερινός μονόδρομος γιατί χαρίζει νιάτα, υγεία, ομορφιά και μακροζωία.
Εκείνο που δεν λένε, είναι ότι το σώμα μας είναι εφοδιασμένο με το δικό του σύστημα αντιοξείδωσης. Επομένως τα αντιοξειδωτικά προϊόντα δεν αναπληρώνουν κάποιο κενό, απλά ενισχύουν το ήδη υπάρχον σύστημα. Το δεύτερο που δεν λένε είναι ότι το ίδιο μας το σώμα παράγει ελεύθερες ρίζες οξυγόνου όχι μόνο σαν παρα προϊόντα κάποιων μεταβολικών αντιδράσεων αλλά και σαν κύρια προϊόντα για την ανοσολογική του άμυνα (oxidative burst).

Και τι σημαίνουν τα παραπάνω για εσάς; Ότι ανεξάρτητα από το τι σας λέει ο επηρεασμένος από τη διαφήμιση πελάτης σας, το πρώτο πράγμα που πρέπει να κάνετε ως επαγγελματίας φαρμακοποιός είναι να βεβαιωθείτε εάν πρέπει ή αν δεν πρέπει να λάβει ο ασθενής σας αντιοξειδωτικά.

φαρμακοδιατροφική των αντιοξειδωτικών

Θα το θέσω ευθέως: Διαφωνώ κάθετα και οριζόντια με την υπερ-διατροφολογική ευαισθησία. Εάν ζούσαμε μια φυσιολογική ζωή που περιλαμβάνει πολύωρη σωματική εργασία, προοδευτικότερη έκθεση στον ήλιο, περιβάλλον πνιγμένο στο πράσινο, αρκετά λιγότερο άγχος, και προπαντός τρόφιμα που προέρχονται από ζώα και φυτά που έζησαν σε φυσιολογικές συνθήκες (χωρίς χημικά λιπάσματα ορμόνες και αντιβιώσεις) τότε άρθρα σαν αυτό θα ήταν περιττά. Δυστυχώς η πραγματικότητα βρίσκεται πολύ μακριά από το όνειρο:

• Μπορείτε να εγγυηθείτε ότι τα σημερινά τρόφιμα φυτικής προέλευσης που αναπτύχθηκαν μια νύχτα σε κάποιο θερμοκήπιο περιέχουν επαρκώς τα αναγκαία αντιοξειδωτικά;


• Μπορείτε να εγγυηθείτε ότι το πεπτικό σύστημα του (υπερήλικου, ευαίσθητου ή ταλαιπωρημένου) ασθενή σας είναι σε θέση να απορροφήσει τα συστατικά αυτά;


• Έχετε αναλογιστεί ποιο είναι το κόστος της υγιεινής διατροφής; Αλήθεια τι είναι αυτό που σας κάνει τόσο σίγουρους ότι η πληθώρα των πελατών σας μπορεί να τρέφεται τόσο συχνά με ψάρι, και να αγοράζει σε καθημερινή βάση όσπρια , φρέσκα φρούτα και λαχανικά βιολογικής καλλιέργειας που είναι ακριβότερα και πιο δύσκολο να βρεθούν; Μήπως τελικά η σωστή διατροφή είναι προνόμιο των πλουσιότερων στρωμάτων;

Για τους παραπάνω και μόνο λόγους καταλαβαίνετε ότι το δίλημμα τροφές ή «χάπια» είναι ψεύτικο. Η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση: Θα πρέπει να συστήνετε στον πελάτη σας αντιοξειδωτικά ιδιοσκευάσματα οταν απαιτείται να συμπληρωθεί η ποσότητα των αντιοξειδωτικών που δεν παίρνει με την τροφή .

Τα αντιοξειδωτικά και ο ασθενής-πελάτης σας

Υπάρχει μια αλήθεια για τα αντιοξειδωτικά που κερδίζει πανάξια μια θέση δίπλα στην αντίστοιχη αλήθεια των καλλυντικών: Και τα δυο πουλάνε ελπίδα. Γιατί εάν η αποτελεσματικότητα τους ήταν άμεση και πασιφανής, θα τα κατατάσσαμε στα φάρμακα και όχι στα συμπληρώματα διατροφής. Από ότι γνωρίζω, μόνο δυο ουσίες έχουν καταφέρει να καταταχθούν στα φάρμακα: Η Νιμεσουλίδη, που ανήκει στην κατηγορία των μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών, και η Ν-ακετυλοκυστεΐνη που αποτελεί μεταξύ άλλων το ειδικό αντίδοτο για τη δηλητηρίαση από την παρακεταμόλη. Η βιταμίνη Ε κατατάσσεται στα φάρμακα αλλά όχι λόγω της αντιοξειδωτικής της δράσης. Τέλος, το λυκοπένιο πρόκειται στο μέλλον να λάβει έγκριση για την πρόληψη του καρκίνου του παχέως εντέρου και του καρκίνου του προστάτη, σε δόσεις όμως αρκετά υψηλότερες.

Ο πελάτης σας όμως δεν μπορεί να περιμένει να…αρρωστήσει. Γνωρίζει πολύ καλά ότι «κάτι δεν κάνει καλά». Είτε καπνίζει, είτε δεν τρέφεται σωστά, είτε δεν γυμνάζεται, είτε γυμνάζεται με υπερβάλλοντα ζήλο, είτε απλά γερνά. Και θέλει να προσφέρει ένα δώρο στο σώμα του επειδή συστηματικά δεν το σέβεται. Ταυτόχρονα θέλει να προσφέρει ελπίδα στο μυαλό του αφού οι πάντες τον έχουν ενημερώσει ότι ο τρόπος ζωής που κάνει θα τον φέρει σύντομα πιο κοντά στην ασθένεια και πιο μακριά από την υγεία. Εκτός εάν πάρει κάτι που θα παρατείνει περισσότερο τα χρόνια που θα είναι όμορφος και υγιής. Και εδώ είναι που η διαφήμιση του θολώνει το μυαλό. Άλλοι του λένε να πάρει βιταμίνες, άλλοι του λένε να πάρει αμινοξέα, άλλοι του λένε να πάρει μαγικά βοτάνια ευεξίας, και άλλοι αντιοξειδωτικά. Και μέσα σε όλα αυτά, όλο και κάποιο φάρμακο θα παίρνει.
Έτσι, ο πελάτης σας ακόμη κι όταν ζητάει κάτι επώνυμο, στην ουσία περιμένει από εσάς μια επιβεβαίωση ή μη- του τρόπου σκέψης του, που τον οδήγησε στην αγορά ενός αντιοξειδωτικού προϊόντος.


Δια ταύτα…….

βήμα 1ο Βεβαιωθείτε ότι ο πελάτης σας έχει ένδειξη για να πάρει αντιοξειδωτικά (πχ είναι καπνιστής, δεν κάνει υγιεινή διατροφή), είτε εμφανίζει κάποια ιδιαιτερότητα (πχ εμφανίζει υπερτροφία προστάτη, εχει οικογενειακό ιστορικό καρκίνου, διαβήτη, Alzheimer, κλπ)

Βήμα 2ο Βεβαιωθείτε ότι δεν υπάρχει αντένδειξη για τη λήψη αντιοξειδωτικών από τον πελάτη σας (πχ αλληλεπιδράσεις με φάρμακα που τυχόν λαμβάνει, είτε δυσανεξία σε κάποια αντιοξειδωτικά)

Βήμα 3ο Επιλέξτε το κατάλληλο αντιοξειδωτικό για τον πελάτη σας, λαμβάνοντας κατά νου τις δυο παραπάνω παραμέτρους των ενδείξεων και των αντενδείξεων. Για παράδειγμα οι καπνιστές δεν πρέπει να λαμβάνουν καροτενοειδή και γενικά τη βιταμίνη Α και τα παράγωγα της επειδή ενέχεται κίνδυνος καρκινογένεσης. Όσοι έχουν βεβαρημένο οικογενειακό ιστορικό καρκίνου του προστάτη ή του παχέως εντέρου μπορούν να λαμβάνουν λυκοπένιο. Όσοι βρίσκονται σε αγωγή με στατίνες, θα πρέπει να λαμβάνουν συνένζυμο Q. Για τους καπνιστές και τους ασθματικούς η βιταμίνη C είναι ένα θαυμάσιο αντιοξειδωτικό. . Για τους αθλητές θα χρειαστεί μείγμα αντιοξειδωτικών, όπως και για εκείνους που επιμελώς προτιμούν τα λιπαρά γεύματα

Βήμα 4ο Εξηγείστε στον πελάτη σας γιατί τον συμβουλεύετε να λάβει συμπλήρωμα διατροφής σε συνδυασμό με την υγιεινή διατροφή όπως αναφέρθηκε παραπάνω

Βήμα 5ο Εξηγήστε στον πελάτη σας ότι σε αντίθεση με αυτά που λένε κάποιες διαφημίσεις δεν θα δει καμία απτή διαφορά στην πράξη διότι τα συγκεκριμένα ιδιοσκευάσματα δεν είναι φάρμακα. Είναι συμπληρώματα διατροφής. Τα λαμβάνει είτε γιατί δεν κάνει υγιεινή διατροφή είτε γιατί λείπουν από την «υγιεινή» του διατροφή. Το μακροπρόθεσμο όφελος όμως γι αυτό, θα είναι περισσότερα έτη υγείας.

Βήμα 6ο Εξηγείστε στον πελάτη ότι απαραίτητη προϋπόθεση για να έχει συγκεκριμένο όφελος από την αντιοξειδωτική αγωγή είναι η χρόνια συστηματική λήψη της.

Εαν τα βήματα αυτά σας φαίνονται βουνό, θυμηθείτε μια πολυ απλή αρχή: Αφήστε τα νεφρά του πελάτη σας ήσυχα! Δεν χρειάζεται να του χορηγείτε υψηλές ποσότητες αντιοξειδωτικών! Εξάλλου συμπληρώματα διατροφής είναι και όχι υποκατάστατα.

Συμπεράσματα

• Τα αντιοξειδωτικά τείνουν να ξεπεράσουν τα καλλυντικά και τα πολυβιταμινούχα ως προς την πώληση ελπίδας. Αποτελούν μια ακόμη εφαρμογή της αρχής του Μακιαβέλι ότι ο σκοπός αγιάζει τα μέσα.


• Η πώληση ελπίδας και μόνο-μέσω της διαφήμισης- αποτελεί φαινόμενο placebo, κι αυτό αδικεί τα αντιοξειδωτικά.


• Ο ρόλος του φαρμακοποιού στα αντιοξειδωτικά είναι κεφαλαιώδους σημασίας: Παίρνει στα χέρια του συστατικά τροφής, και τα μεταχειρίζεται σαν να ήταν φάρμακο για το όφελος του πελάτη του, διαλέγοντας γι αυτόν την κατάλληλη ουσία, την κατάλληλη δοσολογία, και την κατάλληλη φαρμακοτεχνική τροφή. Αυτό δεν το κάνει ούτε το θερμοκήπιο κτηνωδών λαχανικών, ούτε το γενικό χημείο του κράτους, ούτε καμία υπηρεσία ελέγχου τροφίμων. Αυτό δεν μπορεί όμως να το κάνει ούτε ο ασθενής από μόνος του γιατί δεν ξέρει εάν το προτεινόμενο από τη διαφήμιση ιδιοσκεύασμα είναι κατάλληλο ή όχι για την ατομική του περίπτωση.

Για να μπορέστε όμως ως φαρμακοποιοί να βοηθήσετε πραγματικά τον πελάτη σας, θα πρέπει στην περίπτωση των αντιοξειδωτικών να εφαρμόσετε μια ακόμη αρχή του Μακιαβέλι: Στον πελάτη σας, στο ζήτημα των αντιοξειδωτικών, δεν πρέπει να λέτε ό,τι ξέρετε. Πρέπει όμως να ξέρετε τι λέτε!

Ποδόσφαιρο στο γήπεδο του δέρματος: Φαρμακευτική τεχνολογία-ιατρική φαρμακολογία 1-0

Κάθε επαγγελματιας Φαρμακοποιος, δηλαδη κάθε επιστημονικα ενημερωμενος φαρμακοποιος, περιγραφει παντα με αφθονο γελιο τα βιβλια της φαρμακολογιας, που δεν εχουν γραφτει η θεωρηθει από φαρμακοποιο. Σε μια προσπαθεια επιδειξης γνωσεων, οι συγγραφεις τους με μεγαλη ικανοποιηση και στομφο δηλωνουν ότι το αντιβιοτικο Χ δεν απορροφαται από τον γαστρεντερικο σωληνα, ενώ η δραστικη ουσια Ψ δεν απορροροφαται από το δερμα.

Εάν μια ουσια μπορουσε να δρασει εκει που θελουμε, όπως θελουμε , για οσο διαστημα θελουμε, και χωρις να το αντιληφθει οποιοσδηποτε άλλος υποδοχεας φαρμακων στο σωμα, τοτε η επιστημη της φαρμακευτικης ειται δεν θα ειχε γεννηθει , ειται θα μοιραζοταν ως ενθετο κυριακατικης εφημεριδας. Για τον λογο αυτό ο επαγγελματιας φαρμακοποιος δεν πρεπει να δυσανασχετει εάν ο συναδελφος του ιατρος παθολογος, ορκιζεται ότι το αντιβιοτικο νοβοβιοκινη δεν πρεπει να δινεται per Os διοτι δεν απορροφαται από το γαστρεντερικο. Ο ιατρος, μην γνωριζοντας τα της τεχνολογιας του φαρμακου είναι λογικο να μην κατεχει το φαινομενο του μικρονισμου, κατά το οποιο οι βιομηχανικοι φαρμακοποιοι ελαττωνουν τοσο πολύ την διαμετρο των σωματιδιων που τελικα η νοβοβιοκινη λχ γινεται ένα εξαιρετικα δραστικο αντιβιοτικο στην από του στοματος χορηγηση.

Η ελευση της νεας γενιας ινσουλινων και τα επιτευματα της φαρμακευτικης χημειας που μεταδωθηκαν μεσω του marketing των πολυεθνικων κυριως εταιρειων εξοικιωσε καπως τους ιατρους με την εννοια του φαρμακευτικως κατορθωτου επιτευματος της διελευσης των φαρμακων από διαφορους φραγμους του σωματος.

Τελευταιο οχυρωμενο καστρο ειχε μεινει το φραγμα του δερματος, που βλεπετε στην παραπανω φωτογραφια που τραφηχτηκε στο μικροσκοπιο σαρωσης. Οι φιλοι μας δερματολογοι διερρυγνυαν για πολύ καιρο τα ιματια τους ότι είναι δυσκολο για μεγαλομοριακες ενωσεις να περασουν το δερμα.

Ώσπου, η φαρμακευτική επιστήμη απάντησε με μια νέα κλάση εκδόχων που λέγονται ενισχυτές ρόφησης, και έχουν σαν αποστολη να βοηθουν διαφορες ουσιες να περνουν το δερμα. Μια από αυτές είναι το μυριστικο ισοπροπυλιο.
Χαρακτηριστικο του ισοπροπυλιου είναι ότι διαλυει αρκετα φαρμακα.Το μυριστικο ισοπροπυλιο, απορροφαται ικανοποιητικα από την κερατινη στοιβαδα του δερματος, υπερτερωντας κατά πολύ εναντι των αλλων ελαιων.Ετσι , μπορει να βοηθησει διαφορα αλλα μαλακτικα φαρμακα να κανουν τη δουλεια τους de profundis.To ιδιο αποτελεσματικος είναι ο συνδιασμος τους με αιθερια ελαια σε βαθμο που χρειαζεται προσοχη και διαβασμα της βιβλιογραφιας για να μην προκαλεσουμε συστηματικες ανεπιθυμητες ενεργειες,

Είναι σιγουρο ότι ο επαγγελματιας φαρμακοποιος δεν ξεχνα ποτε τοσο να θυμαται οσο και να συντηρει με το να διαβαζει συνεχως, τον ορισμο του επαγγελματος του. Ο φαρμακοποιος είναι ο ειδικος επιστημονας του φαρμακου (Remington, Pharmaceutical sciences, page 1, introduction). Για τον ιδιο λογο , ο επαγγελματιας φαρμακοποιος που ενημερωνεται για τις εξελιξεις της φαρμακευτικης κοσμετολογιας δεν εχει να φοβηθει τιποτε ουτε από τον συναδελφο του δερματολογο, ουτε από την ομορφη κοπελα των καταστηματων καλλυντικων . Αρκει να ξερει καλα τοσο αυτην κάθε αυτην τη γνωση που απαιτειται , οσο και τον πελατη του με το οποιο επικεινωνει και συμβουλευει.

Κανεις δεν θα διαμαρτυρηθει στον φαρμακοποιο που δηλωνει ότι σκοπος υπαρξης του φαρμακειου του είναι αποκλειστικα και μονο η συνεισφορα στην προασπιση της υγειας του ανθρωπου. Από την άλλη μερια, τοτε και μόνο τότε ο πελατης θα του συμπαρασταθει ενεργα και μακροχρονια, στην εκπληρωση του στοχου του ο οποιος είναι, όπως και στον ιατρο, να πραγματοποιοει το σκοπο του επικερδως.

Βιβλίο για την ανεπάρκεια G6PD

Κυκλοφόρησε απο τις εκδόσεις " φαρμακευτικός κόσμος" το καινούργιο μου βιβλίο με τίτλο:

Ανεπάρκεια G6PD- οδηγός επαγρύπνισης

Η ανεπάρκεια του ενζύμου G-6PD ανήκει στα νοσήματα γενετικής αιτιολογίας. Υπολογίζεται ότι από τη νόσο αυτή πάσχουν περίπου 400 εκατομμύρια άτομα σε όλο τον κόσμο. Στους πληθυσμούς της λεκάνης της Μεσογείου, της τροπικής Αφρικής και της υποτροπικής Ασίας υπολογίζεται ότι το ένα τέταρτο φέρει τη μετάλλαξη του γονιδίου που είναι υπεύθυνο για την παραγωγή του ενζύμου.

Ειδικά για την Ελλάδα, υπολογίζεται ότι σε κάθε 100 νεογέννητα, τα 3 πάσχουν από ανεπάρκεια του ενζύμου G-6PD. Οι τιμές αυτές υπερδιπλασιάζονται στις επιδημιολογικές έρευνες που έχουν γίνει στη Βόρειο Ελλάδα και τα νησιά. Μέχρι πρόσφατα, υπεύθυνος για την ανεπάρκεια αυτή στον Ελληνικό πληθυσμό ήταν η μεγάλη συχνότητα ύπαρξης του Μεσογειακού γονότυπου της νόσου.

Ωστόσο, η μεγάλη μεταναστευτική κινητικότητα που παρατηρείται και στην πατρίδα μας τις τελευταίες δεκαετίες επιφέρει μεταβολές στα επιδημιολογικά στοιχεία και κατά συνέπεια στην σχετική φαρμακοεπιδημιολογία απαιτώντας ένα σχολαστικότερο επανέλεγχο τω φαρμάκων που πρέπει για προληπτικούς λόγους να αποφεύγονται στους ασθενείς αυτούς με βάση τις αρχές της φαρμακογενετικής.

Η έλλειψη στην ελληνική βιβλιογραφία ενός συνοπτικού οδηγού φαρμακοεπαγρύπνισης για τους ασθενείς με ανεπάρκεια G-6PD αποτέλεσε το κίνητρο για τη συγγραφή του βιβλίου. Σκοπός του βιβλίου είναι να συμβάλει στην πρόληψη της νόσου μέσω της παροχής συνοπτικών πληροφοριών βασισμένων σε επίκαιρη βιβλιογραφία, σχετικά με

1. τα φάρμακα,
2. τις δρόγες,
3. τις χημικές ουσίες και
4. τα τρόφιμα

που θα πρέπει να αποφεύγονται ή να δίνονται με τη δέουσα προσοχή στα άτομα αυτά. Για να επιτευχθεί ο σκοπός αυτός, αναπτύχθηκαν σε κάθε μονογραφία τρεις διαφορετικές προσεγγίσεις:

Η προσέγγιση της φαρμακογενετικής: Εξετάζεται ο κίνδυνος αιμόλυσης από τη λήψη του ενοχοποιητικού παράγοντα ξεχωριστά για κάθε γονοτυπική κλάση της νόσου

Η προσέγγιση της φαρμακευτικής χημείας: Γίνεται προσπάθεια να συσχετιστεί η σχέση της χημικής δομής του αιμολυτικού παράγοντα με την πρόκληση αιμόλυσης (δράση) στους ασθενείς με ανεπάρκεια G-6PD .

H προσέγγιση της φαρμακοεπιδημιολογίας: γίνεται αξιολόγηση του κινδύνου εμφάνισης αιμόλυσης όπως με βάση τις κλινικές μελέτες και τα πορίσματα επίσημων τοπικών και διεθνών αναγνωρισμένων φορέων

Και οι τρείς αυτές προσεγγίσεις εξετάζονται σε κάθε μια απο τις μονογραφίες έκτασης μιας σελίδας για το υποπτο φάρμακο, δρόγη, χημική ουσία ή τρόφιμο

Σας παραθέτω μερικά απο τα ερωτήματα στα οποία θα βρείτε απάντηση στο βιβλίο αυτό
Ελπίζω το βιβλίο να βοηθήσει όλους τους επιστήμονες και επαγγελματίες της υγείας που μάχονται στην πρωτοβάθμια περίθαλψη να συμβάλλουν στην αντιμετώπιση της νόσου.

Γνωρίζετε ότι……

Η χρήση καλλυντικών που περιέχουν χέννα αντενδείκνυται σε όλες τις κατηγορίες ασθενών με ανεπάρκεια G-6PD;

Η κατανάλωση βιταμίνης C σε υψηλή δόση μπορεί να προκαλέσει αιμόλυση στους ασθενείς με ανεπάρκεια G-6PD;

Οι διαβητικοί ασθενείς θα πρέπει να αποφεύγουν κατά το δυνατό τη λήψη αντιδιαβητικών φαρμάκων της κατηγορίας των σουλφονυλουριών;



Έχετε δεχτεί τέτοιες ερωτήσεις από τους ασθενείς σας;

Γιατί πάσχω από ανεπάρκεια G-6PD αφού δεν έχω πάθει κάτι τρώγοντας κουκιά;

Ποια η πιθανότητα εάν κάνω παιδί να πάσχει από ανεπάρκεια G-6PD;

Πώς καταλαβαίνω ότι έπαθα αιμόλυση λόγω κάποιου φαρμάκου;

Ποιες εξετάσεις πρέπει να κάνω για να διαπιστωθεί η ανεπάρκεια G-6PD;

Πως λέγονται τα κουκιά στα Ισπανικά;

Με ποιο τρόπο προκαλείται η αιμόλυση από ένα συγκεκριμένο φάρμακο;
Κάνω εναλλακτική θεραπεία. Τι πρέπει να αποφεύγω;


Σας έχει ζητηθεί η γνώμη για.....

.. το εάν ένα φάρμακο που δεν προκαλεί αιμόλυση σε άτομα μεσογειακής καταγωγής είναι το ίδιο ασφαλές εάν χορηγεί σε άτομα Ασιατικής ή Αφρικανικής προέλευσης;

Την πιθανότητα πρόκλησης αιμόλυσης από ένα καινούργιο φάρμακο που δεν έχει δοκιμαστεί σε ασθενείς με ανεπάρκεια G-6PD;

Εάν οι ασθενείς με ανεπάρκεια G-6PD θα πρέπει να απέχουν από κάποιες δραστηριότητες ή να αποφεύγουν κάποια επαγγέλματα;

Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον εκδότη μου κο Τάκη Χονδρογιάννη για τη συνολική ηθική και υλική του στήριξη για τη δημιουργία του βιβλίου αυτού.

Τηλέφωνο εκδόσεων 210-2829552

Το ανεμογκάστρι της Μαρίας Τυδώρ

Η Μαρία Τυδώρ υπήρξε βασίλισσα της Αγγλίας (1516-1558). Βασίλεψε σε μια περίοδο 45 ετών, κατά τη διάρκεια των οποίων η παγκόσμια ισχύς και επιρροή της Αγγλίας ενισχύθηκε σημαντικά. Στο εσωτερικό η βασιλεία της σημαδεύτηκε από έντονες θρησκευτικές ζυμώσεις. Η Μαρία Τυδώρ διέθετε ένα εξαιρετικά σκληρό και αποφασιστικό χαρακτήρα, γι αυτό και έμεινε στην ιστορία με το παρατσούκλι bloody Mary.

Η Μαρία Τυδώρ όμως έγινε γνωστή στην Ιστορία και για ένα άλλο λόγο: Αρκετές φορές στη διάρκεια της ζωής της παρουσίασε όλα τα συμπτώματα της εγκυμοσύνης, και ενώ αρχικά οι ιατροί έκαναν τη διάγνωση ότι ήταν έγκυος, εκείνη δεν ήταν. Το μόνο που ήξεραν τόσο οι Ιατροί όσο και η βασιλική αυλή ήταν ότι η bloody Mary ήθελε όσο τίποτε άλλο στον κόσμο, να αποκτήσει ένα παιδί. Ο λαός μας αποδίδει τις περιπτώσεις αυτές με το όνομα «ανεμογκάστρι». Η επιστημονική ονομασία του όρου είναι ψευδοκύηση, και ορίζεται ως εξής:

Ψευδοκύηση: H λαθεμένη πεποίθηση της γυναίκας ότι είναι έγκυος, που συνοδεύεται από αντικειμενικά σημεία εγκυμοσύνης, που μπορεί να περιλαμβάνουν διόγκωση της κοιλίας (αν και ο ομφαλός δεν τραβιέται προς τα μέσα), ελαττωμένη εμμηνορρυσία ή αμηνόρροια, υποκειμενική αίσθηση κίνησης του εμβρύου, ναυτία, διόγκωση και εκκρίσεις από τους μαστούς και ωδίνες τοκετού στην αναμενόμενη μέρα του τοκετού.

Μεταξύ άλλων παραγόντων, κάποια φάρμακα έχουν ενοχοποιηθεί ως προς την εμφάνιση ψευδώς θετικών αποτελέσματων στο τεστ εγκυμοσύνης. Η εγκυμοσύνη πιστοποιείται από την αύξηση των επιπέδων της ορμόνης hCG Έτσι, όλα τα φάρμακα που περιέχουν γοναδοτροπίνες πχ Pregynl, Profasi, Pergonal δίνουν ψευδώς θετικό αποτέλεσμα. Για το λόγο αυτό θα πρέπει η γυναίκα να συζητήσει με το γυναικολόγο της κατάλληλη ημέρα και το κατάλληλο διαγνωστικό τεστ για την πιστοποίηση της εγκυμοσύνης εάν λαμβάνει τα φάρμακα αυτά.

Το τελευταίο διάστημα έχουν ενοχοποιηθεί και τα παρακάτω φάρμακα ως προς την πιθανή εμφάνιση ψευδώς θετικών αποτελεσμάτων στο τεστ εγκυμοσύνης: Προμεθαζίνη, χλωροδιαζεποξίδη, θειοριδαζίνη, χλωροπροθειξένη και βορικό οξύ.

Όσο για το ανεμογκάστρι, καλό θα ήταν να μην το υποτιμάτε εάν σας αναφερθεί στο φαρμακείο: Στην απλούστατη περίπτωση απαιτεί επαγγελματική ψυχολογική υποστήριξη και πιθανώς αγωγή με οπιοειδή. Στην πιο επικίνδυνη αλλά ευτυχώς σπανιότερη, θα πρέπει να αναζητηθεί ο όγκος που προκαλεί αύξηση των επιπέδων hCG. Ως επαγγελματίας φαρμακοποιός οφείλετε να προστατέψετε τη γυναίκα τουλάχιστον στο χώρο του φαρμακείου απαγορεύοντας στον οποιονδήποτε να τη ρωτάει πότε θα κάνει παιδί. Το πότε ξεκινά η ψευδοκύηση δεν έχει βρεθεί. Γιατί να βρεθεί στο φαρμακείο σας;

απο τον Ομηρο στην παρακεταμόλη

Παρακολουθούσε τη συζήτηση με αρκετή συγκατάβαση. Και γιατί όχι; Συνηθισμένος ήτανε σε κάτι τέτοια από το φαρμακείο. Εκεί, δεκάδες άτομα του αγόρευαν καθημερινά περί παντός επιστητού: Περί ανέμων και υδάτων, περί του πριν και του μετά, περί του αν και του θα, ακόμη και περί του θέλω και του πρέπει. Και απέναντι σε όλους αυτούς, είχε μια και μοναδική , αλλά συνεπή στάση: Μη λες, κάντο. Αυτή η πρόταση γι αυτόν αποτελούσε στάση ζωής. Το επάγγελμα του βλέπετε, φαρμακοποιός, εμπεριέχει τη φράση κάντο.

Και το έκανε: Οι ελάχιστες συνταγές που απαιτούσαν παρασκευή φαρμάκου, δεν έφευγαν από το φαρμακείο του. Τις συμβουλές που έπρεπε να δώσει για τη σωστή συμμόρφωση του ασθενή, τις έδινε. Και τα ατελείωτα τηλέφωνα και παρακάλια που έπρεπε να κάνει για να έχει ο πελάτης του τα πολυπόθητα φάρμακα του, τα έκανε. Και το διάβασμα που έπρεπε να ρίχνει για να είναι πάντα σωστός και ενημερωμένος, παρόλη την καθημερινή σκοτούρα της χαρτούρας του φαρμακείου ,κι αυτό το έκανε! Μάλιστα. Κάθε Τετάρτη, βρέξει χιονίσει. Κι αυτό φαίνεται δεν του το συγχωρούσαν οι άλλοι. Οι δεξιοί φίλοι του, δεν του συγχωρούσαν το ότι δεν μπορούσε να πάει μαζί τους στην όπερα επειδή έπρεπε να διαβάσει για τη διαφορά μεταξύ αποχρεμπτικών και αντιβηχικών φαρμάκων, για να ξέρει τι θα συστήσει στον καπνιστή και τι στον αλλεργικό. Οι αριστεροί φίλοι του δεν του συγχωρούσαν το ότι κατάφερνε να κάνει τα πράγματα να γίνονται σε αυτόν τον κόσμο κι όχι στον ύπνο του.

Κι όμως, τον αγαπούσαν γιατί ήταν αυτός που ήταν. Και συνάμα τον ψιλοσνόμπαραν, πάλι γιατί ήταν αυτός που ήταν. Και τον φώναζαν πάντα στις Σαββατοκυριακάτικες συναντήσεις. Ξέρετε, αυτές τις συναντήσεις που χρειάζονται όλοι όσοι δεν είναι αυτό που θα θελαν να είναι, και κάνουν αυτό που δεν θα θελαν να κάνουν. Σε κάτι τέτοιες συναντήσεις, οι φιλόλογοι αναλύουν συνήθως τη μαγεία του παρελθόντος, οι φυσικοί το όραμα του μέλλοντος, οι βιολόγοι τα χάλια του παρόντος, και οι γιατροί το κατόρθωμα τους να γίνουν γιατροί, για να περνούν την άποψη τους επι παντός θέματος που οι υπόλοιποι θα μιλάνε. Όπως εκείνο το βράδυ, που είχαν καλέσει και τον ταπεινό φαρμακοποιό…..

Η συζήτηση των «θα’ θελα» ήταν όλο αβρότητες. Μίλησαν στην αρχή για τα παιδιά τους. Τα πιστά αντίγραφα του DNA τους πήγαιναν στην ίδια πάνω-κάτω τάξη, και φέτος το πρόγραμμα έλεγε Ιλιάδα. Μια που τα παιδιά πήγαιναν σε πρότυπο ιδιωτικό, οι φιλόλογοι άφησαν γρήγορα την κουβέντα για τα χάλια της παιδείας, και προχώρησαν στην ανατομική εξέταση των αξιών της Ιλιάδας. Το menu ήταν πλήρες: Πού γεννήθηκε ο Όμηρος, τι Ελληνικά γράφτηκαν στην Ιλιάδα, τι ηθικά διδάγματα βγαίνουν από το έπος, και τα σχετικά.
Η ώρα κυλούσε, κι ο γιατρός δεν είχε μιλήσει ακόμα. Κόντευε να εκραγεί. Εκείνο που τον εκνεύριζε περισσότερο ήταν που δεν μίλαγε κι ο Φαρμακοποιός. Να πει βρε παιδί μου κάτι, αυτό να είναι ανακριβές, αυτός τότε να βγει και να τον διορθώσει δημόσια, και τσααααακ! Να αλλάξει την κουβέντα προς το αν οι μπάμιες κάνουν καλό στο συκώτι των αρρώστων του. Ο φαρμακοποιός όμως άκουγε χαλαρά, και έδειχνε να το απολαμβάνει. Ώσπου ο γιατρός «έκανε πάλι το θαύμα του» : Πετάχτηκε σαν τον υδράργυρο του πιεσόμετρου:

- Λοιπόν φίλοι μου, εγώ, ως γιατρός, διαβάζω Όμηρο. Με ενδιαφέρει βρε παιδί μου η Ιλιάδα. Θαυμάζω διαβάζοντας την, τις ανατομικές γνώσεις που είχαν οι αρχαίοι της εποχής του Ομήρου. Πρωτοδιάβασα Όμηρο όταν ο γιατρός- πατέρας μου είπε να γίνω γιατρός, απαγγέλλοντας μου τη σκηνή της Ιλιάδας που ο Αινείας τραυματίστηκε από μια μεγάλη πέτρα στο ισχίο και του έκοψε τους δυο τένοντες. Χμ! Μάλλον πρόκειται είτε για τον ηβομηριαίο, και τον λαγομηριαίο σύνδεσμο, είτε για τους τένοντες του μέσου πλατέος και του έξω πλατέος. Όταν σπούδαζα ιατρική στο Λονδίνο, μου άρεσε να συζητώ με τον καθηγητή μου τη σκηνή που έριξε ο Πάτροκλος μια κοφτερή κοτρόνα στον Κεβριόνη που σύμφωνα με τη διάγνωση που έκανα- ε, ρε και να 'μουνα εκεί!- του σύνθλιψε τα υπερόφρυα τόξα.! Όταν πήρα το πτυχίο της Ιατρικής, ο γιατρός-πατέρας μου μού έκανε δώρο μια λήκυθο με μια ωραία ζωγραφιά. Είχε τον Αχιλλέα να περιποιείται το τραύμα του Πατρόκλου. Την τελευταία φορά, με κάλεσαν στο σχολείο του γιου μου να μιλήσω για τον Όμηρο. Βρήκα λοιπόν τη σκηνή που σκότωσε ο Μηριόνης τον Φέρεκλο χτυπώντας τον στον δεξιό γλουτό παρακαλώ! Η μύτη του δόρατος, προφανώς πέρασε τον μείζονα γλουτιαίο μύ, το θυροειδές τρήμα, την ουροδόχο κύστη, και το ηβικό τόξο, με κατεύθυνση από πίσω προς τα εμπρός, και από κάτω προς τα πάνω! Γι αυτό σας λέω, άμα θέλετε να κουβεντιάσουμε για τον Όμηρο και την Ιλιάδα του, εδώ, εμένα να ρωτήσετε! Άντε, και τον γιατρό-πατέρα μου, αλλά αυτός είναι δερματολόγος, δεν τα ξέρει καλά. Δε μου λες φαρμακά, παιδί μου, εσύ ξέρεις που βρίσκεται το θυροειδές τρήμα;

Η ατμόσφαιρα στο σαλόνι είχε γίνει εκρηκτική. Όλοι περίμεναν να αποτελειώσει ο γιατρός το φαρμακοποιό-φίλο του. Ο φαρμακοποιός όμως ήταν ατάραχος. Αφού τσίμπησε το μεζεδάκι του, απάντησε νηφάλια:

- Όχι, δεν ξέρω, και δεν μου χρειάζεται να το ξέρω για να κάνω σωστά τη δουλειά μου στο φαρμακείο. Εκείνο που ξέρω όμως καλά είναι ότι λες μπούρδες….γιατρέ μου!
-Μπούρδες εγώ; Ένας ιατρός; Καλά φαρμακά, πες μας εσύ τότε! Μήπως διδάσκεστε Ιλιάδα στη Φαρμακευτική; Α, ναι μωρέ, ξέχασα….Όλο και κάποιο μαντζουνάκι θα περιγράφει ο Όμηρος για τον πόνο! Άντε πες το μας, και να μας πεις και σε τι μάρκα κυκλοφοράει σήμερα για να το πουλάς στις ψωνάρες που πάνε στο φαρμακείο για –ακου να δεις-να αυτοθεραπευτούν! Κι εμείς, οι γιατροί τι ρόλο παίζουμε δηλαδή; Όχι άστο, γι πες που είναι το λάθος μου;
- Στο ότι διαβάζεις τον Όμηρο, όπως διαβάζεις ιατρική. Παπαγαλία!
-Παπαγάλος εγώ, ένας ιατρός; Για να σε δούμε φίλε μου…εσείς οι φαρμακάδες δηλαδή τι καταλαβαίνετε όταν διαβάζετε Όμηρο εκτός από τα μαντζουνάκια του;
-Ότι στο θέμα του πόνου , ο Όμηρος είναι εκτός τόπου και χρόνου.
-Όχι αγορεύσεις φαρμακά! Επιχειρήματα θέλω!

-Ακου λοιπόν ιατροφιλόσοφε! Μας αράδιασες απόψε ένα κάρο μάχες. Έχεις διαβάσει πουθενά κι εσύ και οι φίλοι σου οι φιλόλογοι για ανάπηρους πολέμου στην Ιλιάδα; Ούτε ένας στα δέκα χρόνια του τρωικού πολέμου; Αυτό δεν σου έκανε εντύπωση ως γιατρό με γιατρό-πατέρα;
-Δεν το πρόσεξα- ψέλλισε εμβρόντητος ο ιατρός. Αλλά….βρε παιδί μου…Ομηρικό έπος είναι. Τι, να ασχολείται δηλαδή ο Όμηρος με τα ανδραγαθήματα ή με τα «περισσεύματα»;
-Έλα τώρα φαρμακοποιέ, σαν να μας φαίνεται ότι ο γιατρός εχει λίγο δίκιο-αποκρίθηκαν οι φιλόλογοι σχεδόν ταυτόχρονα, σαν τις αδελφές Τατά. Οι άνθρωποι στον Ομηρικό κόσμο φοβούνταν περισσότερο μια χρόνια νόσο, από το γρήγορο θάνατο. Κι από την άλλη μεριά, να…..ο Αχιλλέας έκανε και το γιατρό στον Πάτροκλο.
-Να σας ρωτήσω κάτι καλοί μου φιλόλογοι. Μήπως βρήκατε πουθενά τη λέξη τραύμα στην Ιλιάδα;
-Έχεις δίκιο, διάβολε, δεν υπάρχει πουθενά στο ομηρικό λεξιλόγιο, παρ ότι με βάση τις περιγραφές του γιατρού θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε πολλές περιπτώσεις.
-Να λοιπόν κάτι που θα μάθεις γιατρέ απόψε από το φίλο σου το φαρμακά. Οι ήρωες της Ιλιάδας δεν αρρωσταίνουν ποτέ εξ αιτίας κάποιου τραύματος. Μπορεί να παθαίνουν ακόμα και τραυματικό σοκ, μπορεί οι πληγές τους να αιμορραγούν, αλλά φλεγμονή δεν διάβασα να παθαίνουν. Μπορεί οι ιστοί να σχίζονται αλλά για πύο ούτε κουβέντα στον Όμηρο. Μπορεί η πολιορκία της Τροίας να κράτησε δέκα χρόνια, κι όμως….ούτε ένας λοιμός, ούτε μια στερητική πάθηση. Οι πολεμιστές του Ομήρου δεν έχουν ποτε κωλικούς του εντέρου ή του νεφρού, και δεν συναχώνονται ποτέ. Αν είχες εσύ ιατρείο κι εγώ φαρμακείο στην Τροία, θα είχαμε φαλιρίσει κι οι δυο!
- Καλά….πού ξέρεις εσύ φαρμακά τόσες λεπτομέρειες, τόσες παθήσεις…..
- Σου το έχω πει γιατρούλη μου. Και διαβάζω, και περιστατικά από όλες τις νόσους βλέπω καθημερινά στο φαρμακείο. Αυτό βοηθάει την κρίση μου.
-Η αλήθεια είναι ότι εγώ είμαι οφθαλμίατρος-είπε τώρα με κάποια ντροπή ο ιατρός. Τουλάχιστον βρε φαρμακά βρήκες κανένα καλό φάρμακο στον Όμηρο;
-Κατ αρχήν βρήκα τη λέξη φάρμακο. Στην Ιλιάδα βρίσκεται η πρώτη φορά που αναφέρεται η κοινή για μένα και για σένα λέξη αυτή. Μόνο που στον Όμηρο η λέξη αυτή σήμαινε και φάρμακο και δηλητήριο μαζί. Βλέπεις, τα επαγγέλματα μας δεν είχαν ξεχωρίσει ακόμα, ούτως ώστε να μπουν τα πράγματα, ή για την ακρίβεια να φτιαχτούν τα φάρμακα όπως πρέπει.
-Ναι αλλά… το φάρμακο που λέγαμε;

- Ο Όμηρος δίνει σε ένα φυτό το όνομα Νηπενθές για την αντιμετώπιση του πόνου. Με τέτοιο τρόπο που ο πάσχοντας να κοιμηθεί. Δεν πρόκειται όμως για το γνωστό σαρκοφάγο φυτό, αλλά για την παπαρούνα που μας δίνει το όπιο. Θα ξέρετε βέβαια όλοι σας ότι αυτό μας οδήγησε στα επόμενα χρόνια στην παρασκευή της Θηριακής, που είχε όπιο με τη σέσουλα.

Ηταν η σειρά του βιολόγου να πεταχτεί σαν τον υδράργυρο του πιεσόμετρου.
-Α, παιδιά αυτό που σας λέει ο φαρμακάς εχει μεγάλη σημασία, γιατί ανακαλύφθηκαν στον εγκέφαλο οι υποδοχείς των οπιοειδών καθώς και τα φυσικά οπιοειδή που παράγονται από το σώμα, οι ενδορφίνες και οι εγκεφαλίνες. Εμείς οι βιολόγοι είμαστε έτοιμοι να τα κλωνοποιήσουμε όλα αυτά και να χαρίσουμε στην ανθρωπότητα στο μέλλον τα πιο δυνατά παυσίπονα που…...

Ο φαρμακοποιός τον σταμάτησε ευγενικά με μια κοινότυπη ερώτηση.
-Δε μου λες βιολόγε μας, μήπως ξέρεις τι είναι ζωή;
-Ποιος, εγώ δεν ξέρω, ο βιολόγος;

Αράδιασε στο ακροατήριο του καμιά διακοσαριά έννοιες, από το κεντρικό δόγμα της βιολογίας μέχρι τη χημική δομή του DNA. Όταν όλοι κατάλαβαν ότι δεν υπάρχει ακόμη ένας πλήρης ορισμός για το τι είναι ζωή, ο φαρμακοποιός τον ξαναδιέκοψε, αυτή τη φορά επιτακτικά:

-Να σου πω εγώ λοιπόν τι είναι ζωή, όπως την καταλαβαίνω από το μικρόκοσμο του φαρμακείου μου: Ζωή είναι όλα αυτά που συμβαίνουν γύρω σου, τη στιγμή που εσύ ασχολείσαι με το μέλλον. Μη με διακόπτεις λοιπόν και άσε με να σου πω τι συνέβη, τότε, και που βρισκόμαστε σήμερα. Λοιπόν! Έχουμε και λέμε!

Ένας φαρμακοποιός ο Serturner απομόνωσε στο όπιο τη μορφίνη. Για να δοκιμάσει τη δράση της την έδινε στους φίλους του. Έτσι, η μορφίνη κατάφερε να μπει στη θεραπευτική και να δικαιωθεί ο Όμηρος. Σύντομα όμως ανακάλυψαν ότι η Μορφίνη προκαλεί εξάρτηση. Ένας δεύτερος φαρμακοποιός, ο Merck, προσπάθησε να δώσει λύση στο πρόβλημα και τροποποίησε την μορφίνη δημιουργώντας την ηρωίνη. Κι αυτή όμως έκανε εξάρτηση. Απηύδησαν λοιπόν οι επιστήμονες του πραγματικού κόσμου και προσπάθησαν να δώσουν μια ρεαλιστική λύση στο πρόβλημα του πόνου και του πυρετού. Και η λύση ήταν το να βρεθούν αναλγητικά που δεν προκαλούν εξάρτηση. Και ψάξε-ψάξε βρήκαν δυο λύσεις. Μια του σαλονιού, και μια του λιμανιού. Ποια θέλετε ν’ ακούσετε πρώτα;

-Ε, μια που βρισκόμαστε σε σαλόνι ν’ ακούσει τη λύση του σαλονιού βρε παιδί μου! Είπε ο ιατρός που τώρα είχε χαλαρώσει πραγματικά.
-Η λύση του σαλονιού ήταν η ασπιρίνη. Συντέθηκε με βάση το σαλικυλικό οξύ. Τη δουλειά την έκανε ο Felix Hoffman μετά από προσεκτική βιβλιογραφική ανασκόπηση γιατί και κάποιος παλαιότερα είχε ενδιαφερθεί για τη σύνθεση της. Αυτά όμως θα σας τα πω μια άλλη βραδιά. Σημασία εχει ότι η ασπιρίνη έγινε το φάρμακο του αιώνα. Πείραζε όμως και τα στομάχια πολλών, γι αυτό και οι επιστήμονες έψαχναν απεγνωσμένα για κάποιο φάρμακο τόσο καλό οσο η ασπιρίνη από πλευράς αποτελεσματικότητας αλλά που να μην πειράζει το στομάχι.

-Οπότε ήρθε η ώρα του λιμανιού, έτσι φαρμακά;
-Ναι γιατρέ μου, αν και δεν είμαι σίγουρος ότι θα σου αρέσει αυτό που θα σου πω. Ακου λοιπόν! Δυο επαγγελματικοί σου πρόγονοι ο ιατρός Cahn και ο ιατρός Hepp, που δούλευαν σε νοσοκομείο του Στρασβούργου, ήταν παντελώς ηλίθιοι. Σκέφτηκαν να χορηγήσουν σε ασθενείς ναφθαλίνη, για να κάνουν αντισηψία του εντέρου τους. Στέλνουν λοιπόν τους ασθενείς τους να ψωνίσουν από το φαρμακείο ναφθαλίνη. Στο δρόμο οι ασθενείς αποφάσισαν να πάνε στην φαρμακαποθήκη μια που το φαρμακείο. ήταν κλειστό τέτοια ώρα. Πάνε λοιπόν στη φαρμακαποθήκη, και τη βρίσκουν ανοιχτή. Ο φαρμακέμπορας, τους δίνει μια ναφθαλίνη που δεν μύριζε καθόλου. Την παίρνουν, και τους πέφτει μονομιάς και ο πυρετός και ο πόνος. Το λένε στους γιατρούς. Πάνε οι γιατροί στη φαρμακαποθήκη μαζί με το φαρμακοποιό του νοσοκομείου, τον Antoine Villeneuve και ζητάνε ένα κιλό ναφθαλίνη για να την κουβαλήσει παρακαλώ ο φαρμακοποιός. Βλέπει ο φαρμακοποιός τη ναφθαλίνη του έμπορα και δηλώνει αμέσως ότι πρόκειται περί απάτης, γιατί αυτή η ναφθαλίνη δεν μύριζε ναφθαλίνη. Τους απαντά ο φαρμακέμπορας ότι αυτό οφείλεται στην υψηλή καθαρότητα της. Σκίζει ο φαρμακοποιός τα ρούχα και το πτυχίο του να μην αγοράσουν τη ναφθαλίνη αυτή, πριν βεβαιωθούν ότι οι ασθενείς μπορούν να την αναγνωρίσουν. Και τότε στήθηκε ένας Ομηρικός καυγάς. Προς μεγάλη του τύχη αν όχι τιμή, ο Villeneuve κέρδισε τον καυγά, και έπεισε τους ηλίθιους προγόνους σου να ξαναφέρουν τους ασθενείς στη φαρμακαποθήκη, για να αναγνωρίσουν τη σκόνη. Οι ασθενείς την αναγνώρισαν. Και ψάξε-ψάξε βρέθηκε ότι το σακούλι δεν είχε ναφθαλίνη, αλλά ακετανιλίδη. Μόλις μαθεύτηκε ότι η ακετανιλίδη ελαττώνει πυρετό και πόνο, άρχισαν πανεπιστήμια και εταιρείες να πειράζουν το μόριο της για να κάνουν το φάρμακο καλύτερο. Τελικά βρήκαν ότι εάν του καρφώσουν ένα υδροξύλιο στην πάρα- θέση, και το κάνουν δηλαδή πάρα –υδρόξυ –ακετανιλίδη, το φάρμακο γίνεται αστέρι! Το νέο φάρμακο ονομάστηκε παρακεταμόλη. Εσύ γιατρούλη, παιδί μου ξέρεις τι είναι πάρα-υποκατάσταση;

Γέλασαν όλοι δυνατά και με την ψυχή τους. Ακόμα κι ο ιατρός. Που, όπως και οι υπόλοιποι της παρέας, απόψε κατάλαβε από το φίλο του το φαρμακοποιό ότι ο κόσμος του φαρμάκου εχει μόνο ένα κοινό με τον κόσμο του Ομήρου. Το πάθος για αποτέλεσμα. Και για το λόγο αυτό, ο κόσμος του φαρμάκου, σε αντίθεση με τον κόσμο του Ομήρου, αποδέχεται και συγχωρά ακόμη και το λάθος προκειμένου να βρεθεί η καλύτερη δυνατή θεραπεία. Κι αυτό γιατί στον πραγματικό κόσμο του φαρμάκου, σε αντίθεση με τον –εξωπραγματικό- κόσμο του Ομήρου, τίποτα δεν χαρίζεται. Όλα κατακτώνται…….

απο το δάκτυλο του Γαλιλαίου στο καλλυντικό του νυχιού

Μια επίσκεψη στο μουσείο της Ιστορίας της επιστήμης θα φέρει τον επισκέπτη σε επαφή με ένα ασυνήθιστα απροσδόκητο εύρημα: Στο μουσείο αυτό φυλάσσεται σε άριστη κατάσταση, το μεσαίο δάκτυλο του μεγάλου αστρονόμου και μαθηματικού Γαλιλαίου. Το δάκτυλο του μεγάλου επιστήμονα έφτασε ως τις ημέρες μας χάρις σε έναν antiquer ,τον Antonio Francesco Gori(1691-1757). Ο Gori έκοψε κρυφά το δάκτυλο του Γαλιλαίου στις 12 Μαρτίου του 1737 όταν η σωρός του Γαλιλαίου μεταφέρθηκε στο παρεκκλήσι της εκκλησίας των Αγίων Κοσμά & Δαμιανού (επί τη ευκαιρία είναι οι προστάτες των Φαρμακοποιών) για την νεκρώσιμη λειτουργία.

Ο Gori πούλησε το δάκτυλο του Γαλιλαίου στον βιβλιοθηκονόμο της Λωρεντιανής Βιβλιοθήκης Angelo M. Bandini ο οποίος το διέσωσε επιμελώς, και έτσι κατάφερε να φτάσει ως τις μέρες μας. Η εξέταση του νυχιού του Γαλιλαίου έδειξε ότι ο μεγάλος επιστήμονας πρέπει να έπασχε από άσθμα που τον τυραννούσε ξέχωρα από την τύφλωση του. Το νύχι του ηταν εμφανώς πολύ πιο καταπονημένο από το υπόλοιπο δάκτυλο
Ο Γαλιλαίος ηταν ανατρεπτικό στοιχείο στην εποχή του διότι κατεύθυνε τις παρατηρήσεις του όχι σε εκείνα τα στοιχεία που βρίσκονταν η φαίνονταν αλλά σε εκείνα τα στοιχεία που δεν βρίσκονταν η δεν φαίνονταν. Εφεύρε το τηλεσκόπιο για να δει εκείνα που δεν φαίνονταν ενώ ανέπτυξε τα μαθηματικά για να βρει εκείνο που ούτε φαινόταν ούτε βρισκόταν : Το ότι δηλαδή η γη κινείται.

Ακόμη και σήμερα χρησιμοποιούμε πολλές φορές το τηλεσκόπιο και το μικροσκόπιο για να δούμε τι υπάρχει , χωρίς να βλέπουμε η να σκεφτόμαστε τι δεν υπάρχει.

Η σύγχρονη χημική ανάλυση τόσο του νυχιού μας όσο και της μήτρας του, κατέδειξε ότι σε αντίθεση με την επιδερμίδα δεν υπάρχει ουροκανικό οξυ λόγω είτε ελλειψης είτε της απουσίας του ενζύμου διαμινάση της ιστιδίνης. Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι το νύχι στερείται ένα βασικό φυσικό αντηλιακό φίλτρο του δέρματος. Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με την καμπυλότητα του νυχιού που το κάνει να συμπεριφέρεται σαν ένας φακός, κάνει το πιο σκληρό όργανο της επιφάνειας του δέρματος πολύ πιο ευπρόσβλητο στην ηλιακή ακτινοβολία σε σχέση με το υπόλοιπο δέρμα.

Επίσης στο σκληρό μας νύχι δεν βρέθηκαν τόσες φαινολικές ουσίες όπως στην μαλακότερη τρίχα. Δεν είναι τυχαίο το ότι πολλά καλλυντικά που διαφημίζονται ως σκληρυντικά των νυχιών προκαλούν ονυχόλυση επειδή περιέχουν φορμόλη ενώ πολλά βερνίκια των νυχιών που περιέχουν φαινόλη προκαλούν επίσης ονυχόλυση.

Όταν λοιπόν έρχεται ένα καινούργιο προϊόν θα πρεπει ο φαρμακοποιός να ψάχνει και να γνωρίζει όχι μόνο τι περιέχει αυτό το προϊόν αλλά και τι δεν περιέχει. Επίσης όταν ο επαγγελματίας φαρμακοποιός παρασκευάζει ένα φαρμακευτικό προϊόν για τα νύχια, η χημεία θα τον βοηθήσει όχι μόνο στα συστατικά που πρεπει να περιέχονται, αλλά και σε αυτά που δεν πρέπει να περιέχονται.